Thursday, 3 August 2017

ශීත රටවල පළතුරු -3

ශීත රටවල, ඒ කියන්නේ ඍතු භේදය තදින් තියන සීත කාලේ 0℃ අඩු උෂ්ණත්වයකුත්, අඩු දිවා කාලයකුත්, ග්‍රීෂ්ම කාලේ වැඩි උෂ්ණත්වයක් හා පැය 12- 16 දිවා කාලයකුත් තියන රටවල සාර්ථකව වැවෙන පලතුරු වර්ග ගැන කලින් ලිපි දෙකක පල කළා. ඒ බොහෝ පලතුරු සමකය අසන්න රටවල වැවීම දුෂ්කරයි. එහෙම වගා කරන්න පුළුවන් පලතුරු වර්ගත් තියනවා. මිදී, කිවි, බෙරිවර්ග, පෙයාස්, හා ඇපල් වර්ග ඒ අතර තියනවා.

මිදී - විවිධ ක්‍රම වලින් ආහාරයට ගන්න පුලුවන් රසවත් පළතුරක් නිසා ලෝකය පුරාම ජනප්‍රියයි . ඇට මගින් මෙන්ම පැල මගින්ද බෝ කරගත හැකි මිදී වර්ග හා වර්ණ රාශියක් දැකිය හැකිය.
මව් ශාකය අසල හැදෙන පැල ගලවා සිටවනවානම් පැලය පැය 3-4ක් වතුරේ දමා තබා පැල කිරීමයි වඩා සුදුසු. මාර්තු, අප්‍රේල් මාස වලදියි මේ විදියට පැල කරන්නේ. බඳුන් ගත කර ඇති පැල සිටුවන්නේ මැයි, ජුනි මාසවල. පැල අතර අඩි 6- 10 පරතරයක් ඇතිව සිටුවීම වඩා හොඳය.
ඉතා හොඳින් ආලෝකය හා උෂ්ණත්වය අවශ්‍ය මිදී වැල් ඉහල යාමට කණු යොදා මැස්සක් සකස් සකස් කළයුතු බව බොහෝ දෙනෙක් දන්නවා. පළමු වසරේ පැල ශීත කාලයේදී වසා ආරක්ෂා කරගත යුතු වෙනවා.
මිදී ශාක මුල උණුසුමට ප්‍රිය නිසා අවට හොඳින් පිරිසිදු කර ආලෝකය වැටෙන්නට ඉඩ හල යුතුයි. මුල් පහසුවෙන් රෝගවලට ගොදුරු විය හැකි නිසා වසරකට වරක් වසන්ත කාලයේ කොම්පෝස්ට් යෙදීමේදීත් පැලයට මදක් ඇතින් යෙදීමයි සාර්ථක.
නිරතුරු පැල ගැන සැලකිලිමත් වීමෙන් හා නිසි ලෙස කප්පාදු කිරීමෙන් රෝගවලින් රැකගෙන සරු පලදාවක් ලබාගත හැකිය. මල් පිපෙන්නේ අලුත් දඬු මත නිසා පැරණි දඬු ඉවත් කල යුතුයි. ඵල නෙලාගත් පසු අනවශ්‍ය ශාක කොටස් ඉවත්කර පිරිසිදු කිරීම ඊළඟ වසරේ සරු ඵලදාවක් ලබා ගැනීමට හේතු වේ. අගෝස්තු සිට ඔක්තෝබර් ඵල ලැබෙන කාලයයි.
වියළීමෙන්, ජෑම්, ජෙලි හැදීමෙන් කල් තබා ගත හැකියි. මිදී වයින් මෙන්ම මිදී විනාකිරි බොහෝ ජනප්‍රියයි. වයින් සෑදීමේ අතුරුපලයක් ලෙස මිදී ඇට වලින් grapeseed oil ද නිපදවේ. මෙම තෙල් ගුණදායකය.

කිවි - ආසියාව නිජබිම කරගත් කිවි දැන් ලොව පුරා සාර්ථකව වගා කරයි. කොළ පැහැ මදයේ කළු තිත් වැනි ඇට මගින් ලැබෙන ප්‍රියමනාප පෙනුම නිසා පලතුරු සලාද හා සැරසිලි වලදී අලංකාරයක් ගෙන දේ. ඇඹුල් රසින් යුත් කිවිවල විටමින් C බහුලය.
ඇට මගින් මාස දෙක තුනකින් පැල ලබාගත හැකි කිවි ප්‍රවේසමින් බඳුන් ගත කර ගත යුතුයි. බඳුන්ගත පැල හොඳින් අව්ව ලැබෙන ග්‍රීෂ්ම කාලයේ හොඳ වයනයක් ඇති පසක පැල කරගැනීම සුදුසුය.. පොහොර දැමීම අවශ්‍ය නැත. කිවි වැල් ශක්තිමත්ය. අඩි 10ක් පමණ උසට වැඩිය හැකි නිසා සුදුසු මැස්සක් මත වැඩීමට ඉඩහළ යුතුය. පැලය ප්‍රමාණවත් උසකට ආ පසු එක අත්තක් හෝ දෙකක් පමණක් දිගටම වර්ධනයට ඉඩ සැලසීමෙන් වඩා හොඳ ඵල ලබා ගතහැක. කප්පාදු කිරීම නිසි උපදෙස් අනුව කල යුතුවේ.
පොත්තේ ස්වභාවය නිසා ශීත ගබඩා කර මාස 9ක් පමණ කල් තබා ගත හැකිය.

ප්ලම්ස් - යුරෝපයේ හා ආසියාවේ වසර දහස් ගණනක් පුරා වැවුණු දැන් ලොව පුරා රසවිඳින ප්ලම්ස් සීත රටවලට ආවේනික තවත් ඉතා මිහිරි යුෂ පිරුණු පළතුරක්.
සාමාන්‍ය භාවිතයේ ප්ලම්ස් ලෙස හඳුන්වන්නේ වියලි මිදි වුවත්, ඇත්තෙන්ම ප්ලම්ස් මිදී මෙන් පොකුරු ලෙස හැදෙන පළතුරක් නොවේ. මිදිවලට වඩා විශාල, අඩි 7,8 උස ගසක හටගන්නා මධ්‍යයේ තනි
ප්ලම්ස් 
බීජයක් ඇති මෘදු පළතුරකි. වර්ණ කිහිපයකින් සෑදෙන, වර්ග දහස් ගණනක් ඇති මෙම රසවත් පලතුරෙහි විටමින් C බහුලය, කෙඳි අඩංගුය. දියවැඩියාව, කොලෙස්ටරෝල්, බඩවැල් පිළිකා පාලනයට අනුභව කල හැකි ගුණදායි පලයකි.
ඉතා ඉක්මනින් ඉදිමකට ලක්වන මේවා ශීතකරණයේ හෝ අධි ශීතකරණයේ ගබඩා කර මාස හයක් පමණ කල්තබාගත හැකිය. ටින් කිරීමෙන් හෝ ජෑම් සැදීමෙන්ද, වියලිමෙන්ද කල් තබාගන්නා ප්ලම්ස් විවිධ ආහාර පිළියෙළ කිරීමට යොදාගනියි. වියලන ලද ප්ලම් හැඳින්වෙන්නේ prunes නමිනි.

පීච් හා ඇප්‍රිකට්: නිජබිම ආසියානු රටවල් වුවත් සාර්ථක ලෙස ලොව පුරා වගා කෙරේ. බොහෝ දුරට එක සමාන ස්වභාවයෙන් යුතු ගස්වල හැදෙන රසැති පලතුරුය. අප්‍රිකට් ප්‍රමාණයෙන් කුඩා වන අතර දෙවර්ගයේම පොත්ත මත කුඩා කෙඳි ඇත. පීච් වල යුෂ ගතිය වැඩිය.
කොලෙස්ටරෝල් පාලනයටත් තරබාරු බව පාලනයටත් ආහාරයට ගැනේ. සමේ නිරෝගිභාවය රැක ගැනීමටත් උපකාරී වේ. මෙම දෙවර්ගයේම ඇට පිළිකා සඳහා ඖෂධ ලෙස යොදාගනියි.
ශිත කාලයට පෙර සිටුවා වසර දෙක තුනකින් ජුලි අගෝස්තු වල ඵල ලබාගත හැකි ශාක වේ. පැළවීමට පෙර ශිත අවශ්‍ය නිසා ඇට ශිතකරනයේ මාස දෙකක් පමණ තබා පැල කිරීමයි සුදුසු.
මාමලෙඩ් සැදීමෙන්ද, කෑලි කපා ටින් කිරීමෙන්ද, වියලීමෙන්ද කල් තබා ගත හැකිවේ.


උදව්:
www.almanac.com/plant/grapes
http://www.softschools.com
http://www.whfoods.com
www.leaf.tv/articles

Thursday, 27 July 2017

ගිනිකඳු අකුණු Volcanic Lightning : විශ්වයේ චිත්තාකර්ශණිය සංසිද්ධි - 6

දැකීමට ප්‍රියජනක මෙන්ම බිය උපදවන අරුමැති ස්වභාවික සංසිද්ධියකි, ගිනිකඳු පිපිරෙන අවස්ථාවල ඇතිවන අකුණු. සෑම ගිනි කන්දක් පිපිරෙන අවස්ථාවේම දක්නට නොලැබෙන මෙය සිදුවීමට විශේෂිත තත්ත්ව නිර්මාණයවිය යුතුය. පසුගිය සියවස් දෙක තුළ 200වරක් පමණ වාර්තා වී ඇති මෙය සිදුවන්නේ කෙසේදැයි අර්ථ දක්වන්නට විද්‍යාඥයෝ තවම වෙහෙසෙති.
සාමාන්‍ය අකුණක් ඇතිවන්නේ වලාකුළු දෙකක් අතර හෝ වලාකුළු හා පොලව අතර ඇතිවන විද්‍යුත් ආරෝපණ වෙනස්වීමක් නිසා එක තැනකින් අනෙක් තැනට අයනීකරණ වායු ධාරාවක් නිර්මාණය වී ඒ ඔස්සේ විදුලිය ගමන් කිරීමෙනුයි. මෙය ස්ථිති විද්‍යුතය නම් වේ.
සාමාන්‍ය ජිවිතයේ නොයෙක් අවස්ථාවල මෙය අත්දැකීමට ලැබේ. ප්ලාස්ටික් රුලක් හිසකේවල තදින් අතුල්ලා කුඩා කඩදාසි කැබලිවලට ලං කළවිට ඒවා රූලට ආකර්ෂණය වන්නේ ස්ථිති විද්‍යුතය නිසාය.

මෙහි ඇති බැලුම හෝ පනාව සාමාන්‍ය අවස්ථාවේ ඇතිවිට එහි ඇති ආරෝපණ විසිරි පවතියි. ඒ නිසා කඩදාසි ඒ වෙත ඇදෙන්නේ නැත. එහෙත් තදින් හිසකේ හෝ එවැනි පෘෂ්ටයක ඇතිල්ලූ විට ආරෝපණ එක තැනකට රැස්වේ. එය කඩදාසි කැබලිවලට ලං කළවිට කඩදාසියේ ඇති විරුද්ධ ආරෝපණ ඒ දෙසට ගමන් කර ආකර්ෂණය සිදුවේ.
වියලි දිනෙක තද අව්වට වියලුනු කෘතීම රෙදි එහෙ මෙහෙ කරන විට ඒ අතර චිරි චිරි ශබ්දයක් ඇතිවනු අසා ඇති. අඳුරු කාමරයක් තුලදී නම් ඒ හඬ සමග සුදුපාට දීප්තිමත් ආලෝක පනිනු දැකිය හැකිය. මෙසේ සිදුවන්නේ ඇඳුමේ එක් ස්ථානයක් අනෙක් ස්ථානයකට වඩා වෙනස් ලෙස ආරෝපණය වීම නිසා ස්ථිති විද්‍යුත් විසර්ජනය වීමෙනි.
සාමාන්‍ය අකුණක් ඇතිවීමේදී ද මෙයම අති විශාල පරිමාණයෙන් සිදුවේ.
ගිනිකඳු විදාරණයේදී ඇතිවන සියුම් අළු අරෝපණයක් නැති දෙයකි. ගිනිකන්ද පිපිරී පිටතට ඒමේදී තදින් රත්වූ අළු අංශු එකිනෙක ඇතිල්ලීමෙන් ඒවා ආරෝපණය වේ. මෙසේ ආරෝපිත වන අළු වළාවක්, තවත් අළු වලාවක් සමග විසර්ජන හට ගැනීමෙනුයි අකුණ ඇතිවන්නේ. සාමාන්‍ය අකුණක් වැසි වලාකුළු දෙකක් අතර සිදුවන ලෙසම ගිනිකඳු අළු වලා දෙකක් අතර පුලිඟු පැනීමකින් ගිනිකඳු අකුණු ඇතිවේ.
ඉතා මෑතක දී සිදුකළ අධ්‍යයනයන්ගෙන් පෙන්වා දී ඇත්තේ ගිනිකඳු අකුණු ක්‍රම දෙකකට නිර්මාණය විය හැකි බවයි.
පොලවට ආසන්නයේ සිදුවන අකුණු ඇතිවන්නේ ඉහත විස්තර කළ ලෙස රත්වූ අළු අධික උෂ්ණත්වය හා පීඩනය යටතේ එකිනෙක ඇතිල්ලීමෙන් ආරෝපිත වීමෙනි. මෙය සිදුවන්නේ පිටවන දුම්වලාව තුල අසන්න ස්ථාන දෙකක් අතරයි. මෙය tribo electricity ලෙස හඳුන්වයි.

අනෙක් ක්‍රමය අධ්‍යනයට හේතු වුයේ 2015 දී චිලි රටේ කැල්බුකෝ ගිනිකන්ද පිපිරීමේදී දුටු අකුණුය. ඒවා සිදුවුයේ ගීනිකන්දට වඩා 100km පමණ ඇතිනි. පොලවට 20km පමණ ඉහළිනි. විද්‍යාඥයන් අනුමාන කරන්නේ ඉහල ගොස් දිගහල කුඩයක හැඩයට විසිරෙන අලුවළා තුනී වීමේදී අළු වලා සමග ඉහලට යන ජලවාෂ්ප මගින් අයිස් සෑදෙන බවයි මෙහිදී සාමාන්‍ය වැහි වලාකුල් අතර ආරෝපණ ඇතිවී, විසර්ජන සිදුවී අකුණු නිර්මාණය වන අන්දමටම ගිනිකඳු වලා අකුණු සෑදෙනු විය හැකිය.

මේ පිපිරීම් හා අකුණු ගැසීම් නිසා ඇතිවන කම්පන තරංග ඉතා ප්‍රබලය. බිය දනවන සුළු ය. ගුවන් ගමන් සඳහා ප්‍රබල බලපෑම් ඇතිකරයි.
"අප දන්නා තාක්ෂණ විධි ක්‍රම අනුව සොයාගත නොහැකි දේ ගිනිකඳු අකුණු අධ්‍යනයෙන් අනුමාන කළ හැකිය.ගිනිකඳු විදාරණයට මුහුණ දිය යුතු ආකාරය පිළිබඳවද කරුණු මතුකරයි." විද්‍යාඥයෝ පවසති.
"මේ සියල්ල අප මෙතෙක් මේ ලොව තියෙනවාදැයි නොදැන සිටි තව බොහෝ ප්‍රශ්න මතු කරනවා.."

උදව්:
http://volcano.oregonstate.edu
www.livescience.com

Monday, 10 July 2017

අව්රෝරා Aurora Borealis : විශ්වයේ චිත්තාකර්ෂණිය සංසිද්ධි -5

මිනිස් ඇසට දැකිය හැකි ඉතාම මනහර ස්වභාවික සංසිද්ධියක් වන අව්රෝරා යනු රාත්‍රී අහස පසුබිම් කරගෙන සිදුවන, විවිධ වර්ණ ආලෝක අතිශය කලාත්මකව ලෙලදීමක් හා බැබලීමකි. උතුරු අර්ධගෝලයේදී Nothern Lights (උත්තරාලෝක ) ලෙස හැඳින්වෙන අව්රෝරා, දක්ෂිණ අර්ධගෝලයේදී හඳුන්වන්නේ Australis ඔස්ට්‍රාලිස් ලෙසයි. සමහරු Nothern lights ලෙස පමණක් හැඳින්වුවත් අව්රෝරා උත්තර හා දක්ෂිණ ධ්‍රැව ප්‍රදේශවල ඕනෑම දවසක සිදුවිය හැකි, වසර 11කට වරක් උච්ච තත්වයට පැමිණෙන නෙත් සිත් පිනවන සංසිද්ධියකි. 
සුර්ය ගිනිසිළුවක් 
කිලෝමීටර මිලියන ගණනකට එපිටින් පිහිටන සූර්යයාගෙන් පිටවන සුර්ය ගිනිසිළුවල අධිවේගී විද්‍යුත් ආරෝපිත අංශු රැලක් මගින් මෙය ඇරඹේ. සැම අතටම විහිදෙන මෙම නිදහස් ඉලෙක්ට්‍රොන හා ප්‍රෝටෝන  කොටසක්  සුර්ය සුළං හේතුවෙන් පෘථිවියට සමීප වන්නට පැය 18 සිට දින හතක් දක්වා කාලයක් ගතවේ. පෘථිවියට ලංවත්ම පෘථිවියේ චුම්භක බල ක්ෂේත්‍ර මගින් බොහෝ අංශු පරාවර්තනය කර හැරියත් ඒවායේ ආරෝපණ බල නිසා එයින් සමහරක් චුම්බක බලය අඩු  උත්තර හා දක්ෂිණ ධ්‍රැව වලින් වායුගෝලයට ඇතුළුවේ.


පෘථිවියේ ධ්‍රැව සමග සුර්යයාගේ සිට පැමිණෙන ආරෝපිත අංශු ගැටෙනවාත් සමග වායුගෝලයේ ඇති ඔක්සිජන් හා නයිට්‍රජන් පරමාණු සමග ඝට්ටනය මේ මනහර වර්ණ සැදීමට හේතුවයි. පොලවට 100km පමණ ආසන්නයේ ඇති ඔක්සිජන් සමග ගැටීමෙන් කොළට හුරු කහ පාටත්, නයිට්‍රිජන් සමග එක්වීමෙන් නිල් හා දම් පාටත් ඇතිකරයි. ඉතා කලාතුරකින් දැකිය හැකි රතු වර්ණය ඇතිවන්නේ 200km ක් දක්වා  ඉහල උන්නතාංශයේ ඇති ඔක්සිජන් පරමාණු සමග ගැටීමෙනි. මේ වර්ණ අංශු චලනයේදී රෝස හා සුදු වර්ණයන් දැකිය හැකිවේ.
මෙම අලංකාර අවුරෝරා ආලෝක සාමාන්‍යයෙන් 50km ක් පමණ ඉහලට විහිදුනත්, පොලවේ සිට 640km දක්වා ඉහල විහිදෙන අවස්ථාත් ඇත. සුර්ය සුළං හා වායුගෝලයේ සුළං චලන හේතුවෙන් අත්‍යාලංකාර ලෙලදීම් දැකිය හැකි වේ.













මෙම ප්‍රචණ්ඩ භූ චුම්භක කුණාටුව මිනිස් දෑසට විශ්වයේ ශක්තිය දැකිය හැකි ආශ්චර්යමත් අවස්ථාවකි. සුර්යයා නිසා සිදුවන මේ අපුර්ව සංසිද්ධිය පෘථිවියේ පමණක් නොව, බ්‍රහස්පති හා එහි චන්ද්‍රයන්ගේත්, සෙනසුරු, යුරේනස් හා නැප්චුන් ගේද සිදුවන බව සොයාගෙන ඇත.

පෘථිවියේ මෙය වඩාත් හොඳින් දැකිය හැකිවන්නේ කැනඩාවේ උතුරු ප්‍රදේශවල, ඇලස්කාව, ග්‍රීන්ලන්තය, අයිස්ලන්තය, නෝර්වේ, සයිබීරියාව වැනි උත්තර ධ්‍රැවයට ආසන්න ප්‍රදේශ හා දක්ෂිණ ධ්‍රැවයට ආසන්න ඇන්ටාක්ටිකාව හා තස්මෙනියාවේ දීය.
පෘථිවියට පිටත චන්ද්‍රිකා මගින්ද අවුරෝරාවල මනහර ඡයාරුප ලබාගෙන ඇත. ජාත්‍යන්තර අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානයේ ගගනගාමීන් මේවා දැක සාතිශය සතුටට පත්ව ඇත.

අව්රෝරා විද්‍යාත්මකව පැහැදිලි කිරීමට පෙර වසර දහස් ගණනක් මිනිස් සිත් අමන්දානන්දයට පත්කර ඇත. චීන ජාතිකයන් මේවා ආකාශ සර්පයින් ලෙසද, සමහර ආදී වාසීන් ඔවුන්ගේ මුතුන් මිත්තන්ගේ ආත්මයන් ගිනිගොඩක් වටා නර්තනයේ යෙදෙන ආකාරය ලෙසද අර්ථ දැක්වුහ. තවත් සමහර ආදිවාසී මෙය ඔවුන් දඩයම් කළ සතුන්ගේ ආත්ම රංගන ලෙස දුටහ. රෝම කථාවල අව්රෝරා හඳුන්වන්නේ අරුණාලෝකයේ දෙවඟන ලෙසයි. දේශ ගවේෂකයන් සිතුවේ මේ ආලෝක මියගිය රණශුරයන් දිව්‍යලෝකයේ අවදිවන ආකාරය බවයි!

මේ වීඩියෝවත් බලා තුටුවන්න.
video

උදව්:
www.northernlightscentre.ca
www.livescience.com

Sunday, 2 July 2017

එළිච්චියකගෙන් සමෝච්ඡ රේඛා ලබා සැදූ යෝධ ඇළ: Yodha Ela

ස්වභාවික ජලාශ ආශ්‍රිතව ගොඩනැගුනු ලෝකයේ බොහෝ  ශිෂ්ටාචාරවලින් වෙනස්ව, ස්වභාව ධර්මයෙන් ඉටු නොවූ කාර්යය ජයගැනීම උදෙසා  කෘත්‍රිම ජලාශ තනා කෘෂිකර්මාන්තය හා වෙනත් කටයුතු සඳහා යොදවා ගැනීම අපගේ ඉපැරණි වාපි හා වාරි කර්මාන්තවල දක්නට ඇති විශේෂත්වයයි. 

රටේ වැඩි කොටසක් අයත්වන වියලි කලාපයේ වාර්ෂික වර්ෂාපතනය 1750mm කට අඩුය. වැස්ස ලැබෙන කාලසීමාව ද මාස හතරකට සීමා වේ. වසරකට 1800mm ක පමණ වාෂ්පිකරණයක් සිදුවීම හේතුවෙන් පසේ තෙතමනය අඩු තත්වයක් පවතියි. ඉහත හේතු නිසාම භූගත ජල මට්ටමද අඩුය. නමුත් පස පෝෂකවලින් පොහොසත්ය. මේ නිසා අපේ මුතුන් මිත්තන් වියලි කලාපය අස්වැද්දීම නම් වූ අභියෝගය සාර්ථකව ජයගැනීම ක්‍රමිකව අධ්‍යයනය කලයුතු වපසරියකි.
පණ්ඩුකාභය රජතුමා (ක්‍රි.පු.437-367) විසින්  වැසි ජලය රැස්කිරීම සඳහා කරවූ විශාල වැව් තුනක් මුල්ම නිර්මිත  ජලාශ ලෙස ඉතිහාසයේ සඳහන් වේ. ඉන් අනතුරුව බොහෝ රජවරු රටේ විවිධ ප්‍රදේශවල වැව් හා ඇළ මාර්ග කරවා ඇත. 
අද අපි එක් යෝධ ඇලක් ගැන පමණක් කතා කළත්, රජරට පුරා දියවර ආරක්ෂා කරන සංකීර්ණ ආරක්ෂක  පද්ධතියක් ලෙසින් යෝධ ඇල සංකල්පය ක්‍රියාත්මක වූ බව පෙනී යන්නේ ගංගා, වැව්, ද්‍රෝණි සම්බන්ධ කරමින් නිමැවූ යෝධ ඇලවල් කිහිපයක් ගැන කියවෙන හෙයිනි.
 * පලවෙනි සියවසේ මහසෙන් රජු හෝ වසභ රජු විසින් ඉදි කරවූ මිනිපේ ඇලහැර යෝධ ඇළ  
 * දෙවෙනි සේන රජුගේ සමයේ දඹුලු ඔයේ ඉහත්තාවේ සිට මල්වතු ඔය දක්වා සෑදවූ යෝධ ඇල හා මල්වතු      ඔය සිට මහකනදරාව වැව දක්වා යෝධ ඇළ   
 * ක්‍රි.ව. 290 සිට මහසෙන් රජු කරවූ බළලු වැව සිට උස්ගල සියඹලන්ගමුව දක්වා දිය ගෙනගිය උතුර යෝධ    ඇළ, කලාවැව හා අනුරාධපුර අභය වැවෙන් මහවිලච්චිය වැවට සැදවූ යෝධ ඇළ, නුවර වැව සිට නාච්චාදුව  වැවට    සෑදු යෝධ ඇළ, කලාවැව සිට තිසා වැවට නිර්මාණය කළ යෝධ ඇළ, මින්නේරිය වැව සිට  කන්තලේ වැවට දිය ගෙනගිය යෝධ ඇළ   
 * දාසෙන්කෙලිය රජතුමා කරවූ  මහවැලි ගඟේ සිට අඹන් ගඟට ජලය ගෙනගිය යෝධ ඇළ 
 * මහා පරාක්‍රමබාහු රජු නිමවූ කාලිංග  යෝධ ඇළ 

ජලය වැඩි ද්‍රෝණියේ සිට ජලය අඩු ද්‍රෝණියට ගෙන යාම, වැවකින් වැවකට ජලය ගෙනයාම, වැසි කාලයට උතුරා යන අතිරික්ත ජලය ගබඩා කිරීම සඳහා වැවකට ගෙනයාම, ද්‍රෝණියේ වැඩිපුර ජලය මුහුදට ගලා යා නොදී  රඳවා ගැනීම වැනි දියවර හුවමාරු අවශ්‍යතා සඳහා යෝධ ඇලවල් ඉදි කල බව පෙනී යයි. 

මේ යෝධ ඇළ අතුරෙන් පුරාණ වාරි ඉංජිනේරු තාක්ෂණය තේරුම් ගැනීමට වඩාත් සුදුසු වන්නේ සැතපුම් 54ක් දිගු වූත්, සමහර තැන්වල අඩි 40ක් පළල වුත්, නොගැඹුරු වූත්, ඉතා අඩු දියබැස්මක් සහිතවුත් පහත් බිමක පිහිටන කලා වැවේ සිට ඊට අඩි හතක් උස් බිමක ඇති තිසා වැව දක්වා අතරමග පෝෂණය කරමින් පොලව දිගේ දියවර ගෙනයන යෝධ ඇල නිර්මාණයයි.
   පළමු සියවස වනවිට ස්වභාවික විල් ලෙස පැවති ජල තටාක, කලා වැව හා බළලු වැව ලෙස සාදවන ලද්දේ වසභ රජුය. ධාතුසේන රජු විසින් මේ වැව් දෙකම යා කොට අති විශාල වැවක් බවට පත්කෙරුණි. ඒ අද පවතින කලාවැව යි. මෙම විසල් වැවේ දියවර කෘෂිකාර්මික කටයුතු හා වෙනත් අවශ්‍යතා සඳහා යොදවා ගැනීමටත්, තිසා වැවේ ජල ධාරිතාව වැඩි කිරීමට යොදවා ගැනීමටත් ධාතුසේන රජතුමා විසින් යෝධ ඇළ  නිර්මාණය කෙරුණි. 
ගැබ්ගත් එලිච්චියක් ගමන් කරවා ඈ යන මග ඔස්සේ තද බෑවුම් හෝ තද නැගුම් නැති මාර්ගය ලකුණු කරගෙන ඒ ඔස්සේ මෙම යෝධ ඇළ කණින ලදැයි ජනප්‍රවාදයේ කියවේ. ස්වභාවික ජලධාරා ගමන් කරන්නේ සමෝච්ච රේඛාවලට ලම්භක නිම්න ඔස්සේය. එසේනම් එලිච්චියගේ ගමන් මාර්ගය මගින් දල සමෝච්ච රේඛා ලබාගෙන, ඒ දිගේ ඇලක් කැන නිම්න මගින් එන ජලය එකතු කිරීමක් කරගෙන ඇත.
එල්ලංගා පද්ධතියක ක්‍රියාකාරිත්වය 

එල්ලංගා පද්ධති (cascade systems) පිහිටන්නේ  නිම්න ඔස්සේය. එල්ලංගා යනු කුඩා ජල පෝෂක ප්‍රදේශයක නිම්න ඔස්සේ ඇති දොළ පාර මගින් සම්බන්ධ වී ජලය ගබඩා කිරීමත් බෙදා හැරීමත්, ප්‍රයෝජනයට ගැනීමත් සිදුකරන කුඩා වැව් පන්තියකි. යෝධ ඇලට ඉහලින් හා පහලින් ඇති නිම්න, ඇල ඔස්සේ බද්ධ වේ. මේ නිසා ඇලට ඉහලින් ඇති එල්ලංගා වල ඇති වැඩිපුර ජලය ඊට කෙලින්ම පහලින් ඇති එල්ලංගා  හා තිරස්ව ඇති එල්ලංගාවලට ලබාදිය හැකිය.  නිම්න ඔස්සේ පහලට ගලන ජලය සමොචඡ රේඛාව ඔස්සේ ගලන යෝධ ඇල මගින් තිරස්ව විහිදී යයි. එනම් දිය වැඩි නිම්නවල ඇති ජලය, අඩු නිම්නවලට බෙදා හදා ගැනීම මෙන්ම වැව් ජලය නොඅඩුව පවත්වා ගැනීමත් සිදුවිය. 
වැසිජලය, එල්ලංගා වල ජලය, හා කලාවැවේ ජලය යෝධ ඇලට එක්වන නිසා එය නිතරම වැවක් සේ පිරි පැවතුනි. මෙහි ජලය ගලන්නේ ද පිරි ඉතිරි යන ආකාරයටයි. එනම්, යම් කොටසක ජලය එකතු වූ විට එම ප්‍රදේශයේ ජල මට්ටම ඉහල යාමත් සමග වැඩිවන ජලයේ පීඩනය නිසා ජලය අනෙක් ප්‍රදේශවලට පැතිර යයි. මේ අනුව ජලය දෙපසටම ගමන් කිරීම සිදුවිය හැකිය. 
යෝධ ඇල මගින් ජලය රඳවා ගැනීමත්, ප්‍රතිචක්‍රීකරණයත්, නැවත උපයෝගී කරගැනීමත්, ධරණීය සංවර්ධනයත් සිදුවිය. එනයින් බලන කළ යෝධ ඇලෙන් කෙරෙන්නේ කලාවැව හා තිසා වැව අතර ඇති සියලුම ජල පද්ධතීන් එකට ඈඳිමකි. කුඩා වැව්, කෙත්වතු, ජලධාරක ප්‍රදේශ, ජලපෝෂක ප්‍රදේශ හා ඇල සම්බන්ධ වී  ස්වභාවික පරිසරයට ද ඒකාබද්ධ වේ. මේ අනුව ප්‍රදේශයම එකම ජල තලයකි.
මහකණුමුල්ල, මානෑව, කිරලෝගම වැනි එල්ලංගා පද්ධති 34ක් ඔස්සේ ගම්මානවල ඇති වැව් 120කට ජලය ලබාදුන් බවත්, යෝධ ඇල දැලවර වර්ග සැතපුම් 180ක විහිදුනු කෙත්යායවල් ඉදිකර අක්කර 1 144 000ක් අස්වැද්දු බවත් සඳහන්වේ. 
මෙහිදී ඇලෙන් පහල ප්‍රදේශවලට පමණක් නොව ඉහල ප්‍රදේශවල වැව් වලටද දියවර සපයා ඇත. මහකනුමුල්ල එල්ලංගාවෙන් අතුරු යෝධ ඇළක් කපා අයිනාගම, ඉහළවැව ආදී වැව් පහකට ජලය ලබා දී ඇත. 
එලිච්චිය ගේ කතාවෙන් වැටහෙන තවත් දෙයක් වන්නේ යෝධ ඇළ පද්ධතිය සම්පුර්ණ සැලසුමක් ඇතිව පටන්ගත් එකක් නොවන බවයි. පියවරෙන් පියවරට පැමිණෙන අඩුපාඩුකම් මග හරවමින්, පරිසරයට වඩාත් සුදුසු ආකාරයට, කඩිනමක් නැතිව නිමවූ  බවක් පෙනී යයි. 
යෝධ ඇලේ බැම්ම ඇත්තේ යටි පැත්තෙන් පමණකි. එය දිය කාන්දු නොවෙන විශේෂ පස් වර්ගයකින් සදා ඇත. උඩු පැත්ත සුළු ආනතියක් සහිත ස්වභාවික බිමකි. ජලය ගලා යන්නේ මතුපිට පොලව ඔස්සේය. ඇලේ දිය වැඩිවනවිට වැව් තාවුල්ලක මෙන් ඇලේ අනෙක් පැත්තට ජලයේ ගැල්ම ඇතිවේ. යෝධ ඇලේ ජලය ගලන්නේ ඉතාම සෙමිනි. භූගත ජලය හැසිරෙන්නේද මේ ආකාරයට ඉතා සෙමින් ජලය වැඩි තැන සිට අඩු තැනටයි. යෝධ ඇල මෙතරම් දික්වී ඇත්තේ නැමි හෙවත් වංගු  රාශියකින් සමන්විත වන නිසයි. පිටපැත්තේ ඉවුරක් නොමැති නිසා සෑම වංගුවකින්ම වතුර පිටාර ගලයි. ඇල ගලායාමේදී උස්බිම් හමුවන හැමතැනකදීම වංගුවක් සහිත දියකලියක් පිහිටුවා තිබේ. වංගු 48ක පිහිටා ඇති දියකලි නිතර ජලයෙන් පිරි පැවතුනි. දියකලියට ජලය පිරි යද්දී තෙරපුමක් ඇති කරමින් උස්බිම තරණය කරයි. මෙම දියකලි මගින්  අලි ඇත්තු, සතා සිපාවෝ  වසර පුරා දිය ලදහ. 
පළමු සැතපුම් 17 ජලය බැස්ම(හෝ නැග්ම) අඟල් 6ක් වීම නොගැඹුරු දියේ ජලය ගලායාමට සැපයු ආධාරකයක් පමණි.  හෙමින් දිග දුරක් ගලන බැවින් වාෂ්පීකරණය මෙන්ම පොලවට උරා ගැනීමත් වැඩියි. වාෂ්පීකරණය නිසා වාතයේ ජලවාෂ්ප ප්‍රමාණය වැඩිවී වාතය තෙතමනයෙන් යුක්ත කිරීමත්, පසෙන් තෙතමනය උරාගැනීම නිසා භූගත ජලයෙන් පෝෂිත පරිසර පද්ධතියක් වර්ධනයත් සිදු විය. වාෂ්පීකරණය අඩු කිරීම උදෙසා ඉවුරු දෙපස ගහකොළ වැවිමෙන් පස සංරක්ෂණය ඉබේම සිදුවිය. 

යෝධ ඇල ගමන් කරන්නේ වැව්වලට ඉහළින් සෙමින්ය. මේ නිසා වැව්වලට රොන්මඩ ගලා එම වැළකුණි. වැව්වල ජලය පාලනය නිසා වැඩි ජලය ගලාඑමක් සිදු නොවිණි. වැසිවලින් එකතුවෙන ජලය අවශ්‍ය වැව්වලට බෙදාහැරුනි. වැසි කාලයේ එකතු කරගන්නා ජලය නියං සමයේ මුදා හැරුණි. යෝධ ඇලේ ජලය බෙදන සෑම සොරොව්වක්ම යොදා ඇත්තේ පතුලට අඩි තුනක් පමණ ඉහළිනි. පතුලේ එකතුවන ලවණ හා ඛනිජ ද්‍රව්‍ය මුසු දිය පැල ගොයමට අහිතකර නිසා හැකිතාක් ඉහලින් එන අලුත් ජලය වැව්වලට මුදාහැරිම මෙහිදී සිදුවිය. වැවෙහිදීත් තව දුරටත් ලවන පතුලේ රැඳීමෙන් පසු කුඹුරුවලට ජලය මුදා හැරුණි. පරිසරය සුරැකීම, වාරිමාර්ග  කළමනාකරණය හා වාරි තාක්ෂණය නිවැරදිව උපයෝගී කරගනිමින්, ප්‍රදේශයේ භූ විෂමතාවත්, ජලයත් ජිවිනුත්  පිලිබඳ මනා අවබෝධයකින් යෝධ ඇළ නිර්මාණය කර  ඇත.
මේ සියල්ල සලකා  බලන විට යෝධ ඇළ, ජලය බෙදාහැරීමට අමතරව පරිසරයට මහඟු සේවයක් කරමින් පස වියලි බවින් ආරක්ෂා කරගැනීමත්, සත්වයන්ට අවශ්‍ය ජලය නොකඩවා සැපයීමත්, පරිසරයේ තෙතමනය පවත්වා ගැනීමත්, භූගත ජල ප්‍රමාණය වැඩි කිරීමත් ආදී පෘථුල සේවාවක් ඉටු කරයි.  මුලික අරමුණ වූ රජරට ජල අවශ්‍යතා සතපමින් ගොවිතැන් කටයුතු  උදෙසා  වැසි ජලයත් ස්වභාවික උල්පත් ජලයත් රැස්කර බෙදා හැරිමට බෑවුමක සමෝච්ඡ රේඛාවක් ඔස්සේ බැම්මක් බැඳ නිර්මාණය කළ, ඉතාම දිගු වැවක් වැනි වාරි තාක්ෂණ ප්‍රාතිහාර්යයකි. 

රජරට  ගොවියා මෙම විශ්වකර්ම ඇළට හා එහි ජලයට දැක්වූ දැක්වූ ගෞරවය හා ආදරය ඒ සඳහා යොදාගෙන ඇති නම් ප්‍රමාණයෙන්ම පැහැදිලි වේ. දිගු බවත් එහි අත්‍යන්ත වූ ප්‍රයෝජනත් නිසා ඔවුන් මෙය ඇලක් ලෙස නොව ගංගාවක් ලෙස සලකා ඇත. එකසිය අටේ මුත්තාගේ ඉන්තේරු නිමිති මාලය නම් ලියවිල්ලේ යෝධ ඇළ නම් කිහිපයකින් කියවේ.
මීරිය නදී : මීරිය යනු සාගරයයි. සාගරයක් බඳු කලාවැවෙන් ඇරඹී සාගරයක් බඳු තිසාවැවෙන් අවසන් වන  නිසා මේ නමින් හඳුන්වයි.
අශ්වාර නදී: වෙනත් ගංගා මෙන් සැඩ පරුෂ ලෙස සතුන්ට කෙත්වතු වලට හානි කිරීමක් නැතිව නිහඬව  සෙමින් ගලන බැවින් අශ්වාර නම කියවේ.
ඉසින් බැසි නදී: රහතුන් වහන්සේලා, ඍෂින් වහන්සේලා පැන් පහසුවිමට පැමිණි බැවින් මේ නම භාවිත  කෙරුනි.
යෝධ කුණ්ඨ නදී: විවිධ හැඩයන් ගනිමින් කෙත්වතු සරු කරමින් ගමන් ගන්න බැවින් ව්‍යවහාර කෙරුණි.
කින්නර නදී: රජ සමයේ  කිඳුරියන් බඳු තරුණ කුමාරිකාවන් මෙම ජලයේ නෑමට ප්‍රියකළ හෙයින් මේ නම  යෙදවුණි.
ජයස්ථාල නදී: කඳු මිටියාවත් ජය ගනිමින් ගමන් කරන බැවින් ජයස්ථාල නමින් හැඳින්විය. මෙම නම  පසුකලෙක ජය ගඟ ලෙස භාවිතයට යෙදවෙන්නට ඇත. 

ක්‍රි.ව. 1200දී මහා පැරකුම්බා රජතුමා විසින් මෙම යෝධ ඇල ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී. ඉන් පසුවත් වසර සිය ගණනක් රජරැටියෝ මෙය ප්‍රයෝජනයට ගත්හ. 

ධාතුසේන රජු පරම්පරා ගණනාවකට භාවිතා කල හැකි ලෙස නොමසුරුව දායාද කළ, විවිධ විජාතික ආක්‍රමණයන්ගෙන් ආරක්ෂා වී වසර 1500 සුව සේ භාවිතා කළ අපූර්ව යෝධ ඇලේ අභාග්‍ය සම්පන්න යුගය ආරම්භ වෙන්නේ කඩිනම් මහවැලිය යටතේ මහවැලි එච් කලාපයේ සංවර්ධන පටන් ගැනීමත් සමගයි. මෙම කලාපය කඩිනම්ව සංවර්ධනය සඳහා ලෝක බැංකුව රුපියල් කෝටි ගණනක් ලබාදුන්නේ ඔවුන්ගේ විශේෂඥ උපදෙස් මත ක්‍රියා කිරීමේ එකඟත්වය මතයි. එච් කලාපයේ එල්ලංගා හා යෝධ ඇල සමග බැඳුනු පොකුරු වැව්, ග්‍රාමීය වැව්, යාය වැව්, පෙරහන් වැව් 248ක් විය. පැරණි වාපි කර්මාන්ත ගැන හෝ ජලය බෙදන ආකාරය හෝ පිලිබඳ කිසිදු අවබෝධයක් නොමැති හා පැරණි දේ විනාශ කිරීම උදෙසා පැමිණි විදේශ විශේෂඥ උපදෙස් වුයේ මහවැලියෙන් ජලය ලැබෙන නිසා වැව් අනවශ්‍ය බැවින්, වැව් 127ක් සමතලා කර කුඹුරු අස්වැද්දීමයි. මේවාට විරුද්ධ වූ ගම්මාන නිසා වැව් බිඳ හෙලීම නැවතුවත් එප්පාවල සිට නොච්චියාගම දක්වා යාය වැව් සියල්ල නටබුන් වීමට හැරීය.  
නවීන වාරි තාක්ෂණය හැදෑරු ඉංජිනේරුවෝ මෙම දියවර පිලිබඳ පැරණි තාක්ෂනය හැදෑරීමකින් තොරව ජලය මෙතරම් දුරක් හෙමින් ගමන් නොකර කෙටි දුරකින් ඉක්මණින් තිසා වැවට යවන මං සැලසුම් කළහ. මෙහිදී  යෝධ ඇලේ කිලෝමීටර් 15ක් දුර අඩුවන ලෙස නව ජයගඟක් නිර්මාණය කළහ. එහිදී  මහඉලුප්පල්ලම සිට බටුවත්ත දක්වා කොටස මගහැර පැරණි යෝධ ඇලේ කොටස් කැපී යන පරිදි ගඟ කැපුහ. පැරණි යෝධ ඇලේ මෙන් නොව මෙහි ඉවුරු බැම්ම දෙකක් ඇත. සමහර තැන්වල නව ගඟ ගමන් කරන්නේ පැරණි වැවක සිට තවත් වැවකටය.  ගැඹුර අඩි 50, 60 තරම් හැරූ ස්ථාන වලදී එක එල්ලේ වේගයෙන් ජලය ගලයි. මේ නිසා වැව්වල රොන්මඩ එකතුවීම ඇරඹුණි. මේ වනවිට අලුත් ජයගඟ ගමන් කරන කෝන්වැව, කිරලෝගම වැව රොන්මඩ වලින් පිරී ගැඹුර සීග්‍රයෙන් අඩුවෙමින් පවතියි. 
පැරණි යෝධ ඇල ගමන් කළ, දැනට සිඳී ඇති කොටස්වල ගොඩ ගොවිතැන් කිරීම, බැම්ම කපා නිවෙස් තැනීම, ඉවුරු කපා ගඩොල් තැනීම සිදුවේ. අනවසර අල්ලාගැනීම් හා ඉදිකිරීම් නොමදව සිදුවේ. ඒවා රැකගන්නට කිසිවෙක් නැත. මේ නව 'සංවර්ධන' හේතුවෙන් පැරණි ඇලෙන් පෝෂණය වූ බොහෝ වැව් හා වැව් බැඳී රටේ සශ්‍රිකව පැවති වැව් ගම්මාන වියලී, පානීය ජලය පවා ලබාගත නොහැකි තත්වයට පත්ව ඇත.
යෝධ ඇලට කල විපත මේ ලිපියෙන් කියවන්න 

යෝධයෙක් විලස රජරටට සෙත් සෑදු, වාරි ශිල්පයේ මහා හාස්කමක් බඳු  අනභිභවනිය නිර්මාණයක් වූ යෝධ ඇලට වූ විපත වටහාගෙන පැවතී තත්වයෙන් පුනරුත්ථාපනය කිරීමට යෝජනා හා මුල්ගල් තැබීමක් සිදුවුනත් මේ වනතෙක් ක්‍රියාත්මක වීමක් දක්නට නැත. මේ අනර්ඝ වූ ඓතිහාසික වාරි මාර්ගය මතු පරපුරට උරුම නොවී විනාශයට යාම ගැන වගකිවයුතු මහවැලිය හෝ ජාතික උරුමයන් පිලිබඳ අමාත්‍යංශය  මේ වනතෙක් මෙය ප්‍රති නිර්මාණයට කිසිදු පියවරක් ගෙන නැත. 


උදව්:
භූ ජල විද්‍යාඥ ආචාර්ය පී. බී. ධර්මසේන මහතා 
දේශීය වාරි තාක්ෂණයේ මහිමය ලොවට හෙළිකරන යෝධ ඇල : රත්න බි. ඒකනායක, දිවයින 2010 නොවැම්බර්
ධාතුසේන රජුගේ යෝධ ඇළ සහ පැරණි වාරි තාක්ෂනය : මානෑවේ විමලරතන හිමි , දිවයින 2011 ජනවාරි 23  
ගැබ්ගත් එලිච්චියකගේ පිය සටහන් ඔස්සේ හැදූ යෝධ ඇළ: එප්පාවල බණ්ඩාර ඒකනායක, ලංකාදීප 2012
එලිච්චියක විසින් මග හෙලිකෙරුණු යෝධ ඇළ: කපිල පීරිස් , විදුසර 2012 ඔක්තෝබර්
අපේ ජාතික උරුමයක් වූ යෝධ ඇළ දිනෙන් දින වනසයි: රත්න බී. ඒකනායක, දිවයින 2013 ජූලි 
මහපොළොවත් කම්පා කළ යෝධ ඇලේ මරණය: රත්න බී. ඒකනායක, දිවයින  2013 දෙසැම්බර්  
ජය ගඟට යටවුනු ඉපැරණි යෝධ ඇළ: බණ්ඩාර ඒකනායක, දිනමිණ 2015 ජුනි
Ecology of ancient Tank Cascade Systems in island Sri Lanka: Geekiyange N. et.al. 
www.irrigation.gov.lk  

Tuesday, 27 June 2017

ක්වික්සෑන්ඩ් Quicksand : විශ්වයේ චිත්තාකර්ශණීය සංසිද්ධි - 4

{Quicksand  සඳහා ගැලපෙන සිංහල වචනයක් ලෙස මලලසේකර ශබ්දකෝෂයේ සඳහන් වන්නේ ලා වැල්ල / බොරු වැල්ල ලෙසයි. විමසා බැලුවොත් ඒ වදන් හරියට නොගැලපෙන නිසා ක්වික්සෑන්ඩ් කියාම මේ ලිපියේ භාවිතා කරනවා.}
1961: Original caption: A terrified man is swallowed by quicksand.
 Image by © Bettmann/CORBIS
ඔබ ඇවිදගෙන යන පොළවක ඔබව එකවර එරිගෙන ගියොත් මොකද හිතෙන්නේ? එවැනි අවස්ථා චිත්‍රපටවල හා ටෙලිනාට්‍යවල දැකලත් ඇති. දුවගෙන හෝ ඇවිදගෙන යන මිනිසෙක් හෝ සතෙක් එකවර මඩක් වැනි තැනක ගිලි නොපෙනී යන දර්ශන දුටුවිට මේවා ඇත්තටම සිදුවිය හැකිදැයි මදක් සිතන්නටත් ඇති.

එවැනි තත්වයක් ඇතිවිය හැකි විශේෂ අවස්ථාවක් ස්වාභාවිකව සිදුවෙනවා. වැලි, මැටි හා ජලයෙන් සමන්විත සංඝට්ටනය වන මෘදු, තෙත ජෙලි තත්වයේ පවතින පසක් quicksand කියන බලගතු, ස්වභාවික සංසිද්ධිය ඇතිකරනු ලබනවා. එනම් ගිලී යාමේ ක්‍රියාව සිදුවීමට වැලි මැටි මිශ්‍ර පසකුත්, ජලයත් අවශ්‍යයි. අවශ්‍ය තත්ත්ව ලැබී මෘදු බවට පත්ව තිබෙන වැල්ල අනෙක් වැලි කොටසින් වෙන්කර හඳුනාගැනීම පහසු නැත. බර යමක් පතිතවන තෙක් එහි ස්වභාවය දැනගැනීමට හැකියාවක්ද නැත. මෙසේ මෘදුවන වැලිමැටි  පස මත පතිතවන  බර දෙයකින් යොමුවන පීඩනය හා කම්පනය නිසා වැලි වල තියෙන ඝන, ශක්තිමත් භාවයට ජලයෙන් ස්පන්ජි තරලමය ආකෘතියක් සැදීම නිසා (liquify ) පතිතවන ද්‍රව්‍යය මේ තුල ගිලා බසී.

මෙය අරුම වූ සංසිද්ධියක් වන්නේ එක් මොහොතක ඝනයක් වුවත් ද්‍රව ලෙස ක්‍රියා කිරීමත්, ඊළඟ මොහොතේ ද්‍රවයක් වුවත් ඝන ලෙස  ක්‍රියා කිරීමත්ය. හිතන්න, අනන ලද කොන්ක්‍රීට් මිශ්‍රනයක එරුණා වගේ. එරුණු පසු මිශ්‍රණයෙන් තදවිමක් ඇතිවෙනවා. ඇත්තටම පතිත වන ද්‍රව්‍යයේ බර මත තමයි ගිලෙන ප්‍රමාණය තීරණය වන්නේ. ඒ කියන්නේ බරට සමාන තරල ප්‍රමාණයක් තමයි උඩුකුරු තෙරපුම නිසා වි්ස්ථාපනය  වන්නේ. ක්වික්සෑන්ඩ්හි  විශේෂත්වය එය සිදුවන වේගයයි. නොහිතන වේගයකින් එරීයාම සිදුවිය හැකියි.
quicksand වලට හසුවූ වාහනයක් 

සාමාන්‍යයෙන් ගංගාධාර, ගං නිම්නවල, වැව්, විල් අසල, මුහුදු වෙරල ආසන්නයේ, ලවනහැල් වල සිදුවුවත්, අවශ්‍ය  තත්වයන් ලැබුනහොත් මෙය ලෝකයේ කොතැනක වුවත් සිදුවිය හැකි දෙයක්. සුනාමිය අවස්ථාවේ පැරෑලිය අසල මෙවැනි තත්වයක් ඇතිවූ බව ඒ දිනවල කතාබහ වුනා. ජපානයේ 1964 ඇතිවූ භුමිකම්පාවකදී විශාල ගොඩනැගිල්ලක් quicksand නිසා පොලවට ගිලා බැස්ස බව වාර්තා වෙනවා. පොලව යටින් යන ජලනල, මලනල ආදිය පුපුරා පොලව තුල ද්‍රව ගතිය වැඩිවූ විටත් මෙය සිදුවිය හැකියි.

වසර සිය ගණනක් මුළුල්ලේ මිනිසුන් සිතුවේ quicksand වලට විශේෂිත උරාගැනීමේ බලයක් තිබන බවයි. අහම්බෙන් මේ මත තබන පියවරකින් පොලවට එරී යාමේ ප්‍රවනතාවයක් තියෙන නිසා මේ සංසිද්ධිය මිනිසුන් බිය ගැන්වුවා විය හැකියි. එහෙත් මෙය සමහර හොලිවුඩ් චිත්‍රපට හා කාටුන් වල පෙන්වන ආකාරයට මිනිසුන් සම්පුර්ණයෙන් ගිලි මරණයට පත්කළ හැකි වගුරක් නොවේ. මිනිසෙක්ගේ සාමාන්‍ය බරට ගිලෙන්නට හැක්කේ පපුව මට්ටමට පමණයි. සතෙක්ගේ වුවත්
හිස නොපෙනී යනතෙක් ගිලීයාම සිදුනොවේ. ඇත්තෙන්ම සතුන් හා මිනිසුන් මරණයට පත්වන්නේ කලබලයට පත්වීම නිසා තව දුරටත් එරිමෙන් පසු ගොඩ ඒ ගත නොහැකි වීමෙන් කුසගින්න, විජලිකරණය හා වඩදිය රළට යට වීමෙන් හෝ සෙලවෙන්නට බිය නිසා කිසිදු උත්සහයක් නොදරා උදව්වක් එනතෙක් බලා සිටිමෙනුයි.
මෙලෙස quicksand වලට හසුව, වැලි මත තදවීම නිසා කාලගුණයෙන් හා අනෙක් උවදුරුවලින් මිදී හොඳින් සුරැකුණු ඩයිනසෝරයන් හා ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයට අයත් සතුන්ගේ මල සිරුරු හා පොසිල හමුව ඇත.

අනතුරු සංඥාවක් 
Quicksand ගැන අධ්‍යනය කරන විද්‍යාඥයන් පවසන්නේ එරුණු කෙනෙක් කලබල නොවීමෙන් මේ වගුරෙන් ගැලවීම ලෙහෙසි බවයි. තමන් කලබල වී බලය යෙදෙන තරමට එරෙන ප්‍රමාණය වැඩිවන අතර, කොන්ක්‍රීට් මෙන් තදවන ප්‍රමාණය ද වැඩිවේ.

පළමුව කළ යුත්තේ තමා සතු ඉවත් කළහැකි බර සියල්ල ඉවත් කිරීමයි, බැග්, බර ඇඳුම් පමණක් නොවේ, ශක්තියක් ලෙස අල්ලාගෙන සිටින්නට හිතෙන මුගුරක් පවා ඉවත දැමිය යුතුයි. මිනිස් සිරුරේ බර වැලිවල බරට වඩා අඩු නිසා හැකිතාක් සිරුර ලිහිල් කර, අත් හා පා විහිදුවා ඇඟේ ක්ෂේත්‍රපලය වැඩි කිරීමෙන් වැලිමත යෙදෙන පීඩනය අඩු කලයුතුය. පිට මත සමතලාව දිගාවිමට උත්සහ කළ යුතුයි. සිරුර මතුපිටට ආ පසු, සෙමෙන් සැහල්ලු පිහිනීම් වැනි චලනයන්ගෙන් වගුරෙන් එලියට ආ යුතුය.

එක අවස්ථාවක ඇමරිකාවේ කොලරාඩෝ ගඟ අසබඩ සමීක්ෂණයක යෙදෙමින් සිටියදී එරුණ විද්‍යාඥයෙක්ට quicksand මීටර් තුනකින් පිහිනා එගොඩ වීමට පැය අටක් ගතවූ බව වාර්තා වෙනවා..
මේ වීඩියෝව බලන්න. අන්තර්ජාලයේ quicksand ලෙස search කළහොත් වීඩියෝ කිහිපයක් දැකගත හැකියි.

උදව්:
www.slate.com
www.damninteresting.com
www.todayifoundout.com
www.wikihow.com/Get-out-of-Quicksand

Sunday, 18 June 2017

ගහක් පුස්තකාලයක් වූ හැටි

ඇමරිකාවේ සාරා සැන්ඩර්ස් අවුරුදු ගණනකට කලින් ලොකු ගෙයක් ගත්තේ ගෙය ඉස්සරහට වෙන්න තිබුණු පැරණි විශාල සිඩාර් ගස් ගොන්නට ආශාවෙන්. අතුපතර විහිදිලා පරිසරයට අමුතුම අලංකාරයක් එක්කරපු අවුරුදු 100කටත් වඩා පරණ ගස් ගෙදරට අමුතු ආලෝකයක් එකතු කළා.
සිඩාර් ගස් හිමාලයේත්, මධ්‍යධරණී ප්‍රදේශවලත් උපත  ලැබු, ලෝකයේ බොහෝ දේශගුණික තත්වයන්ට ඔරොත්තු දෙමින් අඩි 3 සිට 25 පමණ දක්වා උසිනුත්, වසර සිය ගණනක් දක්වා කාලයකුත් වර්ධනය විය හැකි ශාකයකි. 
රෝගවලට ඔරොත්තු දීමේ හැකියාවත්, තෙතමනය සහිත ස්වභාවය හේතුවෙන් ගිනි ගැනීමේ අවදානමක් නොමැතිවීමත් නිසා මෙය වටිනා ශාකයකි. පරිසරයට සිසිලක් එකතු කරන වැඩුණු ගස්වල කඳ මිහිරි සුගන්ධයකින් යුක්තයි. ස්වාභාවිකව නිපදවෙන ශාක තෙල් සුවඳට කෘමින් හා දිලිර ප්‍රිය නොකරන නිසා මෙම ගස් දිරාපත් වන්නේ කලාතුරකිනි. මෙයින් ලබාගන්න තෙල් අතීතයේ සිටම සුගන්ධකාරකයක් ලෙස භාවිතා කර ඇත. සිරුරු මමිකරන ක්‍රියාවලියේ දීත් සිඩාර් තෙල් භාවිතා කර ඇත. ඇමරිකාවේ ආදිවාසීන් විවිධ දේ සඳහා මෙම ශාකය උපයෝගී කරගෙන තිබේ.  බෝට්ටු, ආයුධ, ගෙදරදොරේ උපකරණ, ඇඳුම් නිපදවීමට මෙන්ම දැව සඳහා ද යොදාගෙන ඇත. මෙම දැවයෙන් සාදන භාණ්ඩ ඉතා දිගුකලක් පවතින නිසා නිවෙස් සැදීමට හා සෙවිලි කිරීමටත් යොදාගෙන ඇත. කිසිදු කොටසක් ඉවත නොදමන කප්රුකක් ලෙස සිඩාර් ශාකය ඔවුන් යොදවාගෙන තිබේ. 
සොලමන් රජු ජෙරුසෙලමේ ඇති කෝවිල සැදීමටත්,  මහා ඇලෙක්සැන්ඩර් රජු නැව් සෑදිමටත් සිඩාර් ලෑලි උපයෝගී කරගෙන ඇත. දැනට පැන්සල් හා ගෘහ භාණ්ඩ සැදීම සිදු කෙරෙයි.

මෙතරම් වටිනා හා පැරණි ශාක නිවසටත් ආඩම්බරයක් ලෙස තිබියදී සාරාට ප්‍රශ්නයකට මුහුණ දෙන්නට සිදුවිය. වසර 110ක් පැරණි මෙම අලංකාර යෝධයන්  ඇතුලතින් නරක්වීමට පටන් ගති. අත්තක් කඩා වැටීමත් සිදුවිය. ජනයා ගැවසෙන ප්‍රදේශවල තිබෙන මෙවැනි විශාල ගස් ගැන අවධානයෙන් සිටින නගර සභාව, තව දුරටත් නොවැඩෙන  දිරාපත්වන ලක්ෂණ පෙන්නුම් කරන මෙම ගස, යන එන මිනිසුන්ගේත් සාරා ගේ නිවසේ හා ගෙවත්තෙත් ආරක්ෂාව පිණිස කපා දමන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. 

ඉතා දුකින් වුවත් මියයමින් පවතින ගස් දෙකක්  ඉවත් කිරීමට  තීරණය කිරීමට සාරා ට සිදුවිය. දිරා වැටී තවත් කෙනෙකුට අනතුරක් සිදු කරනවට වඩා ඉක්මනින් මෙය ඉවත්කර, ප්‍රයෝජනවත් කාර්යයකට යොදවා ගැනීමට සාරා කල්පනා කළාය. ඇය ඉතාම ආදරය කරන මෙම ගස් ලීවලට හෝ දරට විකිනීම වැනි සරල අදහසකට වඩා වෙනස් වූ, සැමට ප්‍රයෝජනවත් දෙයකට යෙදවීමයි ඇගේ අරමුණ වුයේ.
මොකක්ද ඇගේ අරුමැති අදහස? 
ඇගේ වචනවලින්ම කිවහොත් " මම කලෙක ඉඳලම කුඩා පුස්තකාල ගැන කැමැත්තෙන් හිටියේ. මම හිතුව ගේ ඉස්සරහ ගහ තියන තැන පුස්තකාලයක් බවට පත්කිරීමට හොඳම තැන කියල." 

ගස කපා දැමුවත් මුල් මගින් පස ආරක්ෂාවෙන නිසා දිරාපත්වන තැනින් පහලට ගස් කපා දමන්නේ නැහැ. මේ නිසා සාරා ගේ සිඩාර් ගසේ පොලවේ සිට අඩි 12ක් පමණ ඉහලට ඉතිරි වෙන ලෙසයි ගස කැපීම සිදුවුයේ. 
පුස්තකාල අදහස ක්‍රියාත්මක කිරීමට සාරා තෝරා ගත්තේ ලීවලින් අපුරු නිර්මාණ කරන නිර්මාණ ශිල්පියෙක් වන ලැරී කාටර් වයි. කපා දැමු ගස්වලින් විවිධ නිර්මාණ කර තිබුනත් පුස්තකාලයක් සැදීමේ අරුම අදහස ඔහුට අභියෝගයක් විය. සිදු කරන්නේ කෙසේදැයි නිශ්චිත අදහසක් නොමැතිව වුවත් ඔහු එම අභියෝගය භාර ගත්තේ සතුටිනි. 
ගසේ ඉවත් කළ කොටස් වෙනත් නිර්මාණකරුවන්ට අලෙවිකරන අතරතුර ඔවුන්ගෙන් අදහස් ලබාගැනීම සිදුවිය. අවසානයේ පුස්තකාලය නිර්මාණය කරන අයුරුත්, ගසේ ඉතිරි කොටස් ඊට නවමු අලංකාරයක් එක් කරන වෙනස් ආකාර නිර්මාණවලට යොදවන සැටිත් පිලිබඳ දල අදහසකින් ඔහු නිර්මාණය ඇරඹිය. අවසානය කිසිවෙකුත් හිතුවට වඩා අපුර්ව ආකාරයේ එකක් විය. 

ගසේ ඉතිරි කොටස්වල ලොකු, කුඩා සතුන්ගේ පිළිරූ නිමවා ඔවුනට නම් දීමද සිදුකෙරුණි. සාරා ඈ සතුව තිබී පොත් දුසිම් ගණනක් එහි තැන්පත් කර අරමුණ සඳහන් කළාය. "එක පොතක් ගන්න. එක පොතක් තියා යන්න."
මේ අපූර්ව පුස්තකාලය ඉතා ඉක්මණින්
සියලු දෙනාගේ අවධානය ලබාගත් ස්ථානයක් විය.
 දවස පුරාම එහි පැමිණ නරඹන අයත්, පොත් හුවමාරු කරගන්නා අයත් සුලභ දසුනක් විය.
"මගේ පොත් ටිකවත් ඉතුරු වෙයිද කියන සැකය මුලදී තිබුණා. පොත් කියවීම අඩු මේ වගේ කාලයක සාර්ථක වෙයිද කියල එතරම් විශ්වාසයක් තිබුනේ නැහැ. ඒත් හිතුවටත් වඩා සාර්ථකව මෙය පරිහරණය කරන අය වැඩිවෙලා. සමහර වෙලාවට රාත්‍රියේ පවා විදුලි පන්දම් එළියෙන් පොත් පරික්ෂා කරන අය දකින්නට ලැබෙනවා". සාරා සතුටින් කියයි. 
කාටර් ස්වේච්චාවෙන්ම මසකට වරක් පැමිණ විවිධ තේමාවෙන් යුතු වූ තේමා පාඨ චාලි ලෙස නම්කළ විශාල වලසා අත තබා යන්නට අමතක කරන්නේ නැත. 
තමන් ආදරය කල ගස නැතිවීම තවමත් සාරා ට දුකක් වුවත්, ඇගේ දේපල තම ප්‍රජාවට යහපතක් වන ලෙස යෙදවීමට හැකිවීම ගැනත්, ආදරණිය ගස අලුත්ම පරිච්ඡේදයක් ඇරඹීම ගැනත් ගැන ඇය ප්‍රමෝදයට පත්ව සිටින්නීය.

උදව්: 
mostexitingplanet.com 
ellis.tyi/blog 
www.aboutcedartrees.com

Friday, 9 June 2017

පැරණි මොන්ට්‍රියල් නුවර Old Montreal: කැනඩාවේ සුවිශේෂ ස්ථාන 7

සාපේක්ෂව අලුත් රටක් වන කැනඩාවේ පැරණි නගරයක් ලෙස සඳහන් වන්නේ  අවුරුදු 300ක පමණ ඉතිහාසයක් ඇති නගරයි. 1642 දී ප්‍රංශ සංක්‍රමණිකයන් කිහිප දෙනෙක්ගේ පැමිණීමෙන් ජනාවාස වීම ඇරඹුන මොන්ට්‍රියල් නගරයේ දකුණු කොටසට වන්නට පිහිටි ඓතිහාසික කොටස Old Montreal ලෙසයි  හැඳින්වෙන්නේ.
මුලින් ප්‍රංශයට අයත් නගරයක් ලෙස ගොඩ නැංවී, 1760 දී බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතයක් බවට පත්වූ නිසා 18 සියවසට අයත් ප්‍රංශ තේජස්වී පෞරාණික ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය සහිත ගොඩනැගිලි හා 19 වන සියවසේ වික්ටෝරියානු සම්ප්‍රදායේ ඓතිහාසික වාණිජ ගොඩනැගිලි එකවර දැකගත හැකි ස්ථානයකි, පැරණි මොන්ට්‍රියල් නගරය.
බොහෝ දුරට පැරණි බව රැකගෙන සිටින මේ නුවර කඩ සාප්පු, බැංකු, කෞතුකාගාර, කලාගාර, සම්ප්‍රදායික හා නවීන ආපනශාලා මෙන්ම China Town එකක්ද ඇත. සම්පුර්ණ බිම හා පාරවල්  විශාල ගල් Cobble stone මගින් සැකසී ඇත.
මේ අතුරින් ඓතිහාසික ස්ථාන කිහිපයක් විස්තර කලොත්,
1. නගරය උපන් ස්ථානය Point-a-Callere : නගරයක් ආරම්භ කළ ස්ථානයක් සොයාගැනීම ලෝකයේම විරල
දෙයක්. මෙම නගරයට මුලින්ම ප්‍රංශ ජාතිකයන් ගොඩ බැස්ස ශාන්ත ලෝරන්ස් ගඟ අතු ගංගාවකට සම්බන්ධ වන ස්ථානය නගරයේ උපත සිදුවූ තැන ලෙස සිහිවටන ඵලකයක් හා කෞතුකාගාරයක් පිහිටවා ඇත. (ඔව්, ඊට පෙර ඇමරිඩියන් නම් ආදී වාසින් අවුරුදු දහස් ගණනක් ජිවත්ව සිට ඇත).


2. Place d'Armes : මොන්ට්‍රියල් නගරයේ අලංකාරම මහජන චතුරශ්‍රය
මෙයයි. නොට්ර් ඩෑම් බැසිලිකාව, පැරණි බැංකුව ඇතුළු පැරණි ගොඩනැගිලි වලින් වටවී ඇති මෙම ස්ථානයේ බිමත් සම්පුර්ණයෙන්ම ගලින් සාදා ඇත. මුල්ම සංක්‍රමණිකයා ඇතුළු තවත් අයගේ ප්‍රතිමා තැන තැන පිහිටුවා ඇති චතුරශ්‍රය වටා ඇති පටු දැකුම්කලු මාවත්වල එකල්හි බඳු අශ්ව කරත්ත ගමන් කරති. මොන්ට්‍රියල් හි පළමු උස තට්ටු ගොඩනැගිල්ලද මෙහි පිහිටා ඇත. 1888දී අලුත්ම දෙයක් වූ සෝපාන සහිත මෙය නිව්යෝක් ලයිෆ් ගොඩනැගිල්ල ලෙස හැඳින්වේ. (මුල්ම පින්තුරයේ දුඹුරු පැහැ ගොඩනැගිල්ල)

3. Notre-Dame බැසිලිකා පල්ලිය.: උස් සීලිම්, අසාමාන්‍ය ලෙස වර්ණවත් විදුරු හා අතිශය අලංකාර
ගොතික් කලා දක්නට ඇති මෙය 1824 ඉදිවූවකි. 1870දී නැවත වික්ටෝරියානු ක්‍රමයට අලංකාර කරන ලද මෙම පල්ලිය රමණිය ස්ථානයක්. ටයිටැනික් ගිය ගැයූ කැනේඩියානු ගායිකා සෙලින් ඩියෝන් ගේ විවාහය සිදුවූ ස්ථානය ලෙසද ප්‍රසිද්ධයි. (මුල්ම පින්තුරයේ උස කුළුණු දෙකක් ඇති ගොඩනැගිල්ල)

4. මොන්ට්‍රියල් නගර ශාලාව: එම්ප්‍රදෝරු ආකෘතියට අනුව 1872 දී සැදු ගොඩනැගිල්ලේ වටේ බිත්ති හැර සියල්ල 1922 මහා ගින්නෙන් විනාශ විය. එම නටබුන් ඇතුලතින් නැවත ප්‍රංශයේ City of Tours ආකෘතිය අනුව නව ගොඩනැගිල්ලක් තැනුනි.

5. කැනඩාවේ පළමු බැංකුව Bank of Montreal :උස් කුළුණු අතරින් පිවිසිය හැකි පැරණි අලංකාර
ගොඩනැගිල්ලේ ඇතුලතට ගොස් නැරඹීමටද හැකිය. මෙහි 19 වන සියවසේ බැංකු කටයුතු සිදුවූ ආකාරය සැබෑ ලෙස නිරුපනය කරන කෞතුක අංශයක් ඇත.

6.පැරණි වරාය: අතීතයේ සිට බෝට්ටු, අඟුල් හා ඔරු නැවැත්වූ, වෙළඳ ගණුදෙණු, විශේෂයෙන් ලෝම වෙළඳම සිදුවූ ස්ථානයයි. ඇතින් Jaques යකඩ
පැරණි වරාය.
පාලම දර්ශනය වේ.

1765දී  නගරය බ්‍රිතාන්‍යයන් යටතේ ගොඩනැංවීගෙන එන කාලයේ මහා ගින්නකින්, අනාථ ළමුන් සඳහා වූ නිවාසයක් ඇතුළු ගොඩනැගිලි ගණනාවක් විනාශ වී ඇත. නැවත 1852 ඇතිවූ මහා ගින්නට නගරයෙන් භාගයක් පමණ ගොදුරු වී ඇති අතර මිනිසුන් දසදහසකට පමණ නිවෙස් අහිමි වී තිබේ.

 සෑම මාවතකම පාහේ පැරණි ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයට අනුව සෑදු නිවාස හා වාණිජ කටයුතු සඳහා භාවිතා කළ හා කරන ගොඩනැගිලි දකින්නට ලැබේ. මුර්ති, කැටයම් සහිත බිත්ති, ගෑස් ලාම්පු, වාර දෙකකදී සිදුවූ මහා ගිනි වලින් බේරුණු හෝ නැවත ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද පල්ලි, නිවස හා ගොඩනැගිලි සංචාරක ආකර්ෂණය ලබයි.
වාණිජ ගොඩනැගිලිවල ප්‍රදර්ශන කවුළු 
ගල් ඇතිරූ පටු මාවත් 



ගිම්හානයේ ඉර බැසීම පමා සැන්දෑවක නගරයේ ගල් ඇතිරූ අලංකෘත මාවත් දිගේ, සුමුදු සුළං සුව විඳිමින් ගැවසෙන සෙනග අතර, මේ ප්‍රියමනාප ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ සුන්දරත්වය අතරින්, මලින් සැරසු අශ්ව කරත්ත නරඹමින් ඇවිද යා හැකි පැරණි මොන්ට්‍රියල් පරිසරය, අමුතුම ආකාරයේ ආශ්වදනිය අත්දැකීමක් ලබා දෙයි.

උදව්:
http://www.shorttrips.ca
montrealgazatte.com
China Town
බිත්ති මියුරල් 

Tuesday, 30 May 2017

ප්‍රවේගකාරී වඩදිය රළ Tidal Bore : විශ්වයේ චිත්තකර්ශණිය සංසිද්ධි - 3

ගංගාවක් අසල සිටගෙන ඉන්නවිට එකවරම දැඩි රල පහරක් එක්ක මුහුද ගඟ දිගේ ආපස්සට ආවොත් කොහොම වෙයිද?  සන්සුන්ව ගලා යන ගඟ, හිතාගන්න බැරි විදියට විරුද්ධ පැත්තට ගලන්න පටන්ගන්න අවස්ථා පෘථිවි  තලයේ සිදුවේ. Tidal bore ලෙස හැඳින්වෙන මේ විශේෂ සංසිද්ධියේදී ඇතිවන ජලකඳ,  එය යන මාර්ගය දිගේ ඇති ඕනෑම දෙයක් විනාශ කිරීමට තරම් ප්‍රබල විය හැකිය. මෙය කිසිසේත්ම මුහුද ගොඩබිම වෙත එන සුනාමියක් නොවේ.


විද්‍යාඥයන්  පවා මේ දක්වා නිසි ලෙස හේතුවක් දැක්වීමට අපොහොසත්, නිසි ලෙස අවබෝධ කරගෙන නැති,  සන්සුන් ලෙස මුහුද දක්වා ගමන් කරන ගඟක සිට ක්ෂණිකව ඉතා ප්‍රබල ලෙස විරුද්ධ අතට ගලන රල පතරක් දක්වා වන වෙනසකි. ප්‍රවේගකාරී රළ රඳා පවතින්නේ ජල මට්ටමත්, ගංගාධාරයේ දිය බෙත්මත් මතයි. මෙය ඇත්තටම උදම් රළක්, ඒ කියන්නේ වඩදියක්. වඩදිය, බාදිය මුහුදට වැටෙන සැම ගංගාවකම පාහේ සිදුවුනත්, එය සිදුවන වේගය හා ප්‍රමාණය අනුව ප්‍රවේගකාරී වඩදිය රළ අනෙක් උදම්රල වලින් වෙනස් වේ. මෙහිදී  අති විශාල ශක්තිමත් උදම් රලක් ගඟක් දිගේ ඉහලට ඇදී ඒමයි සිදුවන්නේ.

සාමාන්‍ය වඩදිය මෙන් පුන් පොහෝ දිනවල සිදුවිය හැකි ප්‍රවේගකාරී වඩදිය රල ඇතිවීමට ගංගා මෝයේ පිහිටීම වැදගත්.  වඩදිය, බාදිය මට්ටම් අතර විශාල පරතරයක් තිබීම (එනම් අඩි 20ක පමණ පරතරයක් තිබීම) හෝ V හැඩති/ පුනිල හැඩති බොක්කක් තිබිම මෙම සංසිද්ධිය ඇතිවීමට අවශ්‍යයි. මෝය කට අසල නොගැඹුරු, කුඩා පහත් දුපත් සමුහයක් හා වැලි වැටි ඇති ඇමේසන් ගඟේ ද tidal bore ඇතිවේ.
මේවැනි පිහිටීම් ඇතිවිට  ජලය වේගයෙන් මුහුදට ගලාගෙන යන අතර, වඩදිය නිසා මුහුදු ජලය ගඟ දිගේ ඉහලට එයි. නමුත් සාමාන්‍ය වඩදියක් මෙන් මෙය කුමන මොහොතේ ඇතිවේදැයි අනාවැකි කිව නොහැකිය. ක්ෂණිකව නිර්මාණය වන ප්‍රවේගවත් වඩදිය, ගංගා ජලය ගලන දිශාවට විරුද්ධ දිශාවට වේගයෙන් ගමන් කරන්නට පටන් ගනී. එහි ශක්තිය අවසන් වනතුරු 100 km ට වඩා දුරක්, පැය ගණන් වුවත් ගමන් ගත හැකියි. මෙම රල සුනාමියක් මෙන් ගස්ගල්, වාහන පෙරලාගෙන , කිඹුලන්, පිරානා මසුන් පවා ඇදගෙන දෙපස ගොඩබිම් වුවද ආක්‍රමණය කරන අවස්ථා ඇත. වඩාත්ම ශක්තිමත් ප්‍රවේගකාරී රල පැමිණෙන්නේ අගෝස්තු මස පසළොස්වක දින බවයි චීනයෙන් වාර්තා වෙන්නේ. එදිනට දස දහස් ගණන් මිනිස්සු මෙය දැක ගැනීමට රොද බැඳ සිටිති.
2014 අගෝස්තු මස චීනයේ Qiantang ගඟේ දියරල නරඹන්නන් යටකරගෙන
සිමා ඉවුරු පැනගෙන ආ දර්ශනය 
 පැරිසියේ සීනේ ගඟේ සිදුවූ  8' -10' උස රළපහර සහිත වඩදිය රැලෙන් නැව් කැඩී බිඳී ගිලී යාම්ද වාර්තා වුණා. ප්‍රංශයේ මෙන්ම එංගලන්තය, කැනඩාව, බ්‍රසීලය, ඔස්ට්‍රේලියාව, ඉන්දුනීසියාව, චීනය, මලයාසියාව වැනි රටවල් 22ක ගංගා 78ක පමණක් සිදුවන මෙම අපුර්ව සංසිද්ධියේ තවත් විශේෂයක් වන්නේ දැකීමට පෙර ශබ්දය ඇසිය හැකි වීමයි. මිනිත්තු එකහමාරක මේ වීඩියෝව බලන්න.

"වාෂ්ප දුම්රියක් ළඟ ළඟම එනවා වගේ මුලින් ඇහුනා.එක පාරටම අඩි පහක් විතර උස ජලකඳක් පෙනෙන්න ගත්තා.. එය ක්‍රමයෙන් විශාල වෙමින් අඩි 9ක් උසට මුලින් දැක්ක වගේ දෙගුණයක් උසට අපි හිටපු දිහාවට ආවේ.." බ්‍රිතාන්‍යයේ සිදුවූ tidal bore එකක් ගැන විස්තර කරමින් ජල ක්‍රීඩාකරුවෙක් වන ස්ටීව් කිංග් පවසා ඇත.
ප්‍රචණ්ඩකාරී රල නිසා ගංගාවේ වර්ණය නිල් හෝ කොළ පාට සිට ක්‍රමයෙන් බොර පාට වේ. අවට ගස්කොලන් උදුරාගෙන යාම නිසා එහි ක්‍රීඩා කරන අයට හා ගංගාව භාවිතා කරන අයට අනතුරුදායක විය හැකිය. රළ බැස ගිය පසු රල දිගේ ඉහලට ආ මසුන් සමහරක් මෙන්ම, ගංගාවේ ජීවත්වූ කරදියට ඔරොත්තු නොදෙන මසුන්ද මියගොස් ඉවුරු දිගේ ගොඩ ගසයි.

මෙම විනාශකාරී රල නිසා සතුටුවන අයද දුලභ නොවේ. එයින් වැඩි කොටසක් උදම් රල විනෝදය පිණිස නරඹන අයයි. ප්‍රවේගකාරී රල මත සර්ෆ් ක්‍රීඩාවේ යෙදෙමින් රලෙහි ශක්තිය නිමවනතෙක් ඒ සමග ගමනේ
යෙදෙන්නට ප්‍රියකරන කණ්ඩායම තවත් කොට්ටාශයකි.
වඩදිය රල පසුපසින් ඇදී එන මසුන් ශුර ලෙස ගිලදමන උකුස්සන් කිඹුලන් වැනි මත්ස්‍ය භක්ෂකයන් අනෙකුන්ය.




-බුද්ධිනී රුහුණුහේවා
උදව්:The Most Fascinating Phenomena : S. Buskermolen
www.theatlantic.com
www.bayoffundy.com
www.nationalgeographic.org