Sunday, 26 May 2019

ඉන්දියාවේ පියගැට පොකුණු Stepwells

මොධෙරා හි Surya kund 
අපේ අසල්වැසි ඉන්දියාවේ විවිධ ස්ථානවල පිහිටා තිබෙන මනස්කාන්ත පඩිපෙල් වලින් සමන්විත ලිං හා පොකුණු ප්‍රෞඩ ඉතිහාසයක් මෙන්ම නෙත් පිනවන දසුනක්ද ගෙන එන නිසා ලොවේම අවධානය දිනාගැනීමට සමත්වෙමින් සිටියි. පන්සල්, කෝවිල්, දේවස්ථාන අසල ජල මුලාශ්‍රයක් තිබීම ඓතිහාසික හා සම්ප්‍රදායික පෙරදිග  ලක්ෂණයකි.  දේවස්ථානය පවිත්‍ර කිරීම, පුජා ද්‍රව්‍ය පිරිසිදු කිරීම ආදිය උදෙසා කලාත්මක අංගයන්ගෙන් අනුනව සාදා ඇති ලිං හා පොකුණු වැඩිපුර භාවිතයට ගත්තේ දඹදිව රාජකීයයන් හා උසස් පවුල්වල අය බව පැවසේ. පිහිටි ප්‍රදේශයේ බාවිතා වන භාෂාව අනුව ඒවා තීර්ථ, කල්‍යාණි, පුෂ්කරණි, පුඛුරි, තලබ් වැනි නම් වලින් හඳුන්වයි. පොලව මට්ටමට තරමක් පහලින් පිහිටි මේවට බැසීමට හැකිවන සේ අලංකාර පියගැටපෙළ සමුහ නිර්මාණ කර තිබීම පොදු ලක්ෂණයකි. දෙව්ලොව හා පොලව අතර සීමාව තීර්ථය(ජලය) ලෙස බොහෝ හින්දු කතාවල අරුත් ගැන්වේ. පවිත්‍ර කිරීමේ හා ප්‍රතිසංස්කරණයේ අගයට අමතරව වන්දනීය හා කැපකිරීමේ අරුතින්ද ජලය භාවිතා වේ. මේ සමහර ලිං පොකුණුවලින් නෑමෙන් රෝග නැසෙන බවට මතයන් ඇති නිසා ඒවා වඩා ජනප්‍රියය. අතීත ශිෂ්ඨාචාරයන්හි Great bath of Mohendajaro වැනි ස්ථානද ප්‍රචලිතයි. වසර පන්දහසකට පෙර ඉදිකරන ලද මුල්ම Stepwell එකෙන් පසු මධ්‍යකාලින  යුගයේ වැඩිම ප්‍රමාණයක් ඉදිව ඇත. අතීත සමෘද්ධිමත්  යුගයන්හි පියගැට පෙළ සහිත නිර්මාණාත්මක ලිං සහ පොකුණු 3000ක් පමණ ඉන්දියාව පුරා විසිර තිබෙන්නට ඇත.

Hampi හි පුෂ්කරිණි 
එදවස පටන්ම ජනාකීර්ණව  පැවති දිල්ලිය වැනි ප්‍රදේශවලත්,  වෙනත් ජනාකීර්ණ ප්‍රාන්තවලත්  ඉතිරිව ඇති පොකුණු ආශ්‍රිත ඉදිකිරීම් වලින්  පෙනී යන්නේ ජල සංරක්ෂණයට හා බෙදාහැරීමටත්, ආගමික කටයුතුවලටත්, එදිනෙදා භාවිතයටත් අමතරව ගම් වැසියන්ගේ ප්‍රජා මධ්‍යස්ථාන ලෙස මෙම පරිසරය යොදාගෙන ඇති බවයි. සමහර පඩිපෙල් පොකුණු  පාරවල්  අසල ඉදිකර තිබීමෙන් මගීන්ට විවේකය සපයන ස්ථාන ලෙස භාවිතා කල බව පැහැදිලි වේ.
මෝසම් හා වියලි කාලගුණය අතර දෝලනය වන ඉන්දියාවේ සමහර පෙදෙස්වල  ජලය ගබඩා කර තබාගැනීම වැදගත් විය. නිසි කල වැසි නොලැබුණහොත් ඒ සමග එන සාගත හා මරණය නිසා, නොකඩවා ලැබෙන ජල සම්පතක් තිබීම ප්‍රමුදිත කරුණක් විය.
අධි වියලි කාන්තාරමය කාලගුණයක් ඇති රාජස්ථාන හා ගුජරාට වැනි ඉන්දියාවේ වයඹ දිග පෙදෙස්වල සාදා ඇති පොලව තුලට දිවෙන පියගැට සිය ගණනක් සහිත, තට්ටු ගණනාවක් පසුකර යායුතු ලිං හා පොකුණු මගින් ජලය සැපයීමත්, ආගමික මෙහෙයක් සිදු කිරීමත් යන්නට  වඩා වැඩි යමක් සිදුවන බව පැහැදිලිය.
මේවා හඳුන්වන්නේ බවුරි (හින්දි භාෂාවෙන් ලිඳ) හෝ වව් නම්වලිනි. Stepwell නමෙන් සඳහන් පරිදිම භූගත ජල මට්ටම දක්වා දිවයන සේ පඩිපෙල් නිර්මාණය කර ඇති  මේවා සාදා ඇත්තේ පොලවේ පහල මට්ටමෙන් ජලය ලබා ගැනීමට බව පෙනී යයි. එනම් වියලි කාලගුණික තත්වයන් ඇති විට ජලය ලබාගැනීමේ විශ්වාසනිය මුලාශ්‍රයක් ලෙසයි. පියගැට  ලිංවල ප්‍රධාන අංග දෙකකි. උස් ලෙස බැඳී බිත්ති හා අතරමග නැවතුම් සහිත පඩිපෙල්. හයවෙනි හා හත්වෙනි සියවස්වල ඉතා උසස් මට්ටමකින් පැවතී බවට සාක්ෂි ඇති මෙම මානව ජල ධාරක, ජල සංරක්ෂණය සිදුකරන අතර  ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පි ගුණයන්ද නොමදව හුවා දක්වයි.
Champaner හි helical vav 
වැසි සහිත කාලගුණයකදී ජල මට්ටම වැඩිවෙන හෙයින් වැඩිපුර පහල බැසීම අනවශ්‍ය වුවත් වියලි කාලවලදී ජලය ඉතිරිව ඇති මට්ටම අනුව බැසිය යුතු පියගැට සංඛ්‍යාව තීරණය වේ.
රාජස්ථානයේ Chand baori 
මෙම  විශේෂිත වූ සංකීර්ණ නිමැවුම් ප්‍රමාණයෙන්,  හැඩයෙන් හා සැලැස්මෙන් එකිනෙකට වෙනස්ය.  සමහර ලිං හෝ පොකුණු සරල එක ගල් පඩිපෙලක් පමණක් ඇති ඒවාය. සමහර ඒවා පැති කිහිපයකින් ලඟාවිය හැකි මට්ටම්  කිහිපයකින් යුතු සිය ගණන් පඩිපෙල් වලින් බැසිය හැකි  විශාල ආවාටයක් බඳු සංකීර්ණ ඒවාය.
ඒ අතරිනුත් සමහරක් බෙහෙවින් සැලසුම් කරන ලද, මුර්ති ආදියෙන් අලංකෘත දිගු පියගැටපෙළ සහිත ඒවාය. ගලින් නෙලා ඇති, කුලුනු සහිත තට්ටු කිහිපයකින් පසු ළඟාවිය හැකි මේවායේ ගමන්කළ හැකි කොරිඩෝර මෙන්ම  උෂ්ණත්වය වැඩි දිනවල මිනිසුන්ට විවේකිව රැඳී සිටිය හැකි මණ්ඩපවලින්ද සමන්විතයි. වඩාත් සිත්ගන්නේ සියුම් කලාත්මක කැටයම්වලින් සපිරුණු බිත්ති හා කුලුනුයි. නව ග්‍රහයන්,  වෘක්ෂය, දේව කතා, නැටුම්, ගැටුම් සටන් මෙන්ම කාන්තාවන් හිස පීරන, බටර් සාදන කැටයම්ද මේ අතර වේ.
පටන් හි Rani ki vav කැටයම් හා මුර්ති 
එයින් පැහැදිලි වන්නේ බීමට පිරිසිදු ජලය ලබාගැනීම, සතුන්ට දීම, කෘෂිකාර්මික කටයුතුවලට යොදාගැනීම හැරුනුකොට සමාජමය හා සංස්කෘතිකමය කාර්යයක්ද මෙම ජල මුලාශ්‍ර ආශ්‍රිතව සිදුව ඇති බවයි. මේවායේ උත්කර්ෂවත් යුගයේ මෙම ගොඩනැගිලි නිදහසේ රැස්වීමට, විවේක කාලය ගත කිරීමට, උෂ්නවත් පරිසරයෙන් මිදීමට සිසිල් අභයභූමියක් ලෙස යොදාගෙන තිබේ. භාවනා කිරීම් ඇතුළු ආගමික කටයුතු උදෙසා උපයෝගී කරගැනීමත් සිදුව ඇත. ඒ අතර ජලයේ ඇති වටිනාකම අවබෝධ කරදීමක්ද, ජල කළමනාකරණය හා තිරසාර සංවර්ධනයද සිදුවූ බව පෙනෙයි.

සුන්දර හා අසුන්දර ඉතිහාසයන් කැටිකරගත් පියගැට ලිං අතර රාණි රූප්බා බිසවගේ අනුවේදනීය කතාවද ලියවී ඇත. අහමදාබාදයට උතුරින් මෙම ලිඳ ඉදි කෙරෙමින් පවතින අතරතුර සිදුවූ මුස්ලිම් ආක්‍රමණ හේතුවෙන් රණ වීර් සින්ග් රජු මරා දැමුණි. රජතුමා මියයාමෙන් පසු තම අත පැතූ මුස්ලිම් රජු ලවාම ඒ වනවිට ඉදිකෙරෙමින් පැවතුනු ලිඳ නිමකරවා, එය පරික්ෂා කරන අයුරින් ඉහල මාලයටම ගිය සුරූපී බිසව, අඩලාජ් නම් වන ලිඳටම  පැන දිවි තොර කරගත්තාය. ඉන්පසු සාමාන්‍ය මිනිසුන්ගේ අයිතියට පැවරු මෙහි  බිත්තිවල එම ආදර කතාව අත්‍යාලංකාර පද්‍ය අයුරින් කැටයම් කර තිබේ.

රාජස්ථානයේ ෂපුරා පඩිපෙල් ලිඳ 
වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ වයඹ දිග ඉන්දියාවේ උසස් ඉන්දීය  සම්ප්‍රදායික සංස්කෘතිකාංගයක් ලෙසින් පියගැට පොකුණු දහස් ගණනක් නිර්මාණය වී ඇතත් එයින් වැඩි ප්‍රමාණයක් දැනට භාවිතා කල නොහැකි මට්ටමේ ඇත. නොසලකා හැරිම නිසා වියලි ගිය ලිං හැරුණු විට, කර්මාන්ත සඳහා භූගත ජලය යොදාගැනීම නිසා ජල මට්ටම් පහත වැටීමත්,  දැනට පවතින ජල මට්ටමට ඉහලින් ලිං පිහිටීමත් නිසා සිඳී ගිය අවස්ථාද දක්නට ඇත. මේ ප්‍රදේශවල පසුගිය කාල වකවානුවේ ඇතිවූ දරුණු නියඟ තත්වයන්ද මෙම විනාශ තීව්‍ර කර තිබේ.
වසර 5000ක් පැරණි Dholavira ලිඳේ නටබුන් 
ප්‍රතිසංස්කරණය ගැන අවධානයක් නොයෙදවීම නිසා විනාශයට පත්වූ ඒවා මෙන්ම වටිනාකම හා අගය නොදැන අවභාවිතය නිසා වැනසෙමින් පවතින ලිං ද ඇත.

විදෙශිකයන්ගේ දැඩි අවධානයක් යොමුවෙමින් පවතින ගුජරාට් ප්‍රාන්තයේ ඇති පියගැට පොකුණු සංරක්ෂණය කිරීමේ වැඩ සටහන් වර්තමානයේ ක්‍රියාත්මකයි. ප්‍රාන්තය පුරා ඇති පොකුණු නැවත පිළිසකර කිරීමට විවිධ සටහන් දියත් වෙමින් පවතී.



පටන්වල ඇති ඇති සුක්ෂ්ම් කැටයම් 500 කින් සමන්විත, ජලයෙන් යට ඇති තට්ටු දෙකත් ඇතුළුව තට්ටු නමයකින් සමන්විත  Rani ki vav හෙවත් රැජිනගේ පොකුණ යුනෙස්කෝ ලෝක උරුමයක් ලෙසද නම් කර ඇත. 11වන සියවසේ උදයමති රැජින විසින් ඉදි කරවන ලද මෙය 13වන සියවසේ ගංවතුරකට හසු වුවත් 1960දී නැවත ප්‍රතිස්ථාපනය කරන ලදී. ඉතා විශාල හා සියලු සම්ප්‍රදායික මෝගල් හා ඉන්දීය මනස්කාන්ත සියුම් කලා ශිල්පයන්ගෙන් සමන්විත සුවිසල් පොකුණ මෙම විඩියෝවෙන් නරඹන්න.


මානව වර්ගයාගේ පැවැත්මට ජලයේ ඇති වටිනාකම නොමදව වටහා දෙන මෙම සුවිශේෂ කලා නිර්මාණ සමුහය, වසර සිය දහස් ගණනක ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ විශ්මය දක්වන අතර ඓතිහාසික ශිෂ්ඨාචාරයන්හි කලාත්මක ශිල්පිය දක්ෂතාද රමණියව පෙන්නුම් කරදෙයි.

උදව්:
www.ancient-origins.net/history/beautiful-utilitarian-stepwells-india-are-danger-becoming-extinct-
https://indianexpress.com/article/cities/mumbai
https://www.hampionline.in/city-guide/stepped-tank-in-hampi
www.travelplanet.in/down-the-steps-and-into-indian-history-top-10-stepwells
www.indianeagle.com/travelbeats/rani-ki-vav-the-queen-of-stepwells-in-india/
www.ancient-origins.net/history/

Sunday, 12 May 2019

සකුරා සුපිපෙන High Park Cherry Blossom

සකුරා කිව්වම මතකයට එන්නේ ජපානය. වසන්ත උදාව සනිටුහන් කරමින් ගස් පුරා පිරෙන සකුරා ජපානයට ආවේණික පියකරු පුංචි මලක්. ජපානයෙන් පිටත රටක ඉතා සුන්දරව  පිපෙන ජනාකීර්ණ නගර මධ්‍යයක උද්‍යානයක් ගැනයි මේ සටහන.
ඉස්සෙල්ලම බලමු මොනවද සකුරා කියන්නේ කියල.
සකුරා  ලෙස හඳුන්වන්නේ මල් හැදෙන චෙරි ශාකයි. Prunus ගණයට අයත් ශාක විශේෂ කිහිපයක්ම සකුරා නමින් හැඳින්වෙනවා. මේ ශාක සියල්ලක්ම ශීත කාලයේදී කොළ හලා ඉපල් ලෙස එම කාලය තරණය කරන්නේ. අප්‍රේල් මැයි කාලයේදී නැවත දළු ලෑමට පෙර කොළ රහිත අතු මත මල් පිපෙන්නට ගැනීම මේ ශාකවල විශේෂත්වයයි. සති කිහිපයක් ඇතුලත මුළු ශාකයම පිරෙන්නට මල් හට ගන්නවා.  සුදු හෝ ලා රෝස පැහැති මල් වැඩි ප්‍රමාණයක පෙති පහක් සහිතයි. පෙති තට්ටු දෙකක් සහිත අග රැලි මල් විශේෂත් තියනවා. මල් පිපෙන්නෙත් අනිත් මල් වගේම පියවර කිහිපයකින්.

මුලින්ම අතුවල විවිධ ස්ථාන වලින් කොලපාට මහත රවුම් පොට්ටු හැදෙනවා. ඊළඟට මේ පොට්ටු විශාල වෙමින් යන්තම් වර්ණ පෙනෙන්න ගන්නවා. තද රෝස පාට පොහොට්ටු පෙනෙන්නට ගන්නේ මල් පිපෙන්න දවස් 12කට විතර පෙරයි. ඊළඟට මලේ නටු දික් වෙමින් එක එක මල් වෙනම පෙනෙනවා.  පෙති දිග ඇරෙන්නට ගන්නේ ඉන් පසුවයි. සියලු ගස් එක ආසන්නම දවස දෙකෙන් මල් වලින් පිරෙනවා. මේ අවස්ථාව හඳුන්වන්නේ peak bloom නමින්. එක ළඟ තියන ගස් සියල්ල කොළ රහිතව මලින් පිරෙන මේ දර්ශණය මනස්කාන්තයි.
සාමාන්‍යයෙන් අප්‍රියෙල් අග හෝ මැයි මුල මෙලෙස peak තත්වයට එළඹෙනවා. උෂ්ණත්වය හා කාලගුණ තත්ත්ව අනුව දවස් වෙනස් වෙන්න පුළුවන්. මෙලෙස පිපෙන මල්, සුළං හා වැසි රහිත, සීතල කාළගුණ තත්වයන් පවතිද්දී දින 10ක් පමණ පිපි තිබෙනවා. මේ තත්වයන් අපගමනය වෙන්නේ කාලගුණ රටා වෙනස්වන වසරවලදී පමණයි. ඉඳහිට peak bloom නොමැති වසරත් තියෙනව. ඒ කියන්නේ ගස්වල මල් කාල පරතරයක් ඇතිව එකිනෙකට වෙනස් දවස්වල පිපෙන්නේ.
දින දහයකින් දොළහකින් මල් පෙති හැලෙන දවස් එනකොට දළු ඇවිත් ගහ ලා කොළ පාටින් පෙනෙන්නට ගන්නවා.
ඊළඟ ප්‍රශ්ණය සකුරා කියන්නේ චෙරි මල් නම් ඒවායින් චෙරි ගෙඩි හැදෙනවද?
චෙරි මල් පිපෙන ගස් වර්ග කිහිපයක් තියනවා. එයින් Prunus avium, Prunus yedoensis  (පැණි චෙරි), Prunus cerasus (ඇඹුල් චෙරි) මල්වලින් රස ගෙඩි හටගන්නවා. බොහොමයක් චෙරි, මල් හැදුනත්  ගෙඩි හැදෙන්නේ නැති වර්ග. ඒවායේ මල් පරවූ පසු කොළ හැදෙනවා මිසක් ඵලයක් දකින්නට ලැබෙන්නේ නැහැ. නැත්නම් ඉතා කුඩා ඵල ඇතිවන්නේ. හිස් අතු මත මල් නොඑන, කොළ හැදුනට පස්සේ මල් පිපි ගෙඩි හැදෙන චෙරි වර්ගත් තියනව.
මේ කාලයේම මේ වගේම මේ හැඩයේම සුදු පාට මල් පිපෙන තවත් ගස් වර්ග තියනව. අප්රිකට්, ප්ලම් වගේ ඒවා.

නිජබිම් වන ජපානයේ විතරක් නෙමෙයි සකුරා හැදෙන්නේ. ඉන්දියාව කොරියාව වගේ ආසියාතික රටවල වගේම ප්‍රංශය, ජර්මනිය, නෙදර්ලන්තය වගේ යුරෝපා රටවලත්, ඔස්ට්‍රේලියාව හා නවසිලන්තයේත්, ඇමරිකාව හා කැනඩාවේත් පැතිරිලා ගිහින් තියනව.

මල් පිපි තිබෙන දින දහයක් වැනි කෙටි කලක් වින්දනයට ඉතා ජනාකීර්ණ නගරයක පිහිටි විසල් උද්‍යානයක් කැනඩාවේ ටොරොන්ටෝ නුවර තියනවා. High Park නමින් හැඳින්වෙන සියලු ස්වභාවික අලංකාරය රැගත් උයනේ දර්ශණීය  කොටසක් චෙරි ගසින් යුතුයි. (සිතියමේ රෝස පැහැයෙන් තිබෙන්නේ සකුරා ගස් ඇති පෙදෙසයි).  සාමාන්‍ය දිනවලත් ඉහල ඉල්ලුමක් තිබෙන මෙම උයන මල් පිපෙන කාලයට ජනී ජනයාගෙන් පිරි ඉතිරෙනවා.
එක පසෙකින් විශාල ස්වභාවික පොකුණක් ඇති උයනට චෙරි ගස් පැමිණ තිබෙන්නේ 1959 දියි. එවක කැනඩාවේ ජපාන තානාපති වූ ටොරු හගිවාරා මහතා යුද්ධයෙන් පසු ජපානයට නැගී සිටීමට කැනඩා ජාතිකයන් කළ උදව් අගය කිරීමක් විදියට පොකුණට මුහුණ ලා ඇති උස් බිමේ  සිටවිමට චෙරි ගස් 2000ක් ලබා දී තිබෙනවා. ඉන්පසු 1984 දී ජපන් ජාතිකයන් දෙදෙනක් 'ජිවිත ප්‍රීතිමත් බවේ සංඛේතයක්' ලෙස තවත් චෙරි පැල මේ උයනටම පරිත්‍යාග කර තිබෙනවා. එලෙස වරින්වර ලද ශාක වලින් දැන් උද්‍යානයේ  පෙදෙසක් පිරි පවතිනවා.

ජපානයේ සම්ප්‍රදායික සකුරා නැරඹීමේ උත්සවය වන හනාමි අනුගමනය කරමින් මෙන් මෙම උයනේද මල් පිපෙන දිනවලට විවිධ කලා කටයුතු හා විනෝද කටයුතු සහිතව සතුටින් ගත කිරීමට දස දහස් ගණනින් සෙනග පැමිනෙනවා. Cherry Blossom ලෙස හැඳින්වෙන මේ දින ගණන අධික ජනයා හැරුණුකොට පැමිණෙන කාගේත් සිත සතන් පිනවීමට සමත් ආකර්ෂණිය පරිසරයකින් යුක්තයි. නිදහසේ ඇවිදිමින් නැරඹීමට අමතරව මල් සහිත ගස් අසල ඡායාරුප ගැනීම, මල් ගස් සෙවනේ බිම වාඩිවී අහර පාන ගැනීම, උයන වටා දිග රථයක චාරිකාවේ යාම, නැරඹීම සඳහා ඇති මන්තිරුවල බයිසිකල් චාරිකා යාම දකින්නට ලැබෙනවා. මල් සුපිපුණු ගස් සිතුවමට හසු කරගන්න චිත්‍ර ශිල්පීන්ද, යන එන අය පිනවන සංගීත කණ්ඩායම් ද දකින්නට ලැබෙන මෙම උයන ඇත්තෙන්ම විවේකය විනෝදය සපිරි තැනක්.

උදව්:
තුසිලා අක්කා, රේණුකා
ධම්මිකා හා රබෙල් යුවල
https://highparknaturecentre.com
https://www.sakurainhighpark.com

Sunday, 28 April 2019

බිත්තර, හාවන් සහිත පාස්කු Easter

පාස්කු ගැන බොහෝ ශ්‍රී ලාංකිකයන් දන්නේ ක්‍රිස්තියානි ආගමිකයන්ගේ දුක් ප්‍රාප්තියකින් පසු එළඹෙන සතුට සලසන දිනයක් ලෙසයි. වසන්ත උදාව සමරන මාර්තු අප්‍රේල් සමයේ පැවැත්වෙන පාස්කු, ආගමික උත්සවයක් වුවත් එයට අඩංගු විවිධ චාරිත්‍ර ඊට පෙර සිට විවිධ ජාතින් විසින් අනුගමනය කරන ලද සිරිත්වලට සම්බන්ධ වීමක් දක්නට ලැබේ.  දෙවියන් වහන්සේගේ පුත්‍ර ජේසුස් වහන්සේ කුරුසිය මත දිවි පුදා, අඳුරේ ශක්තිය මැඩ නැවත ඉපදීම සංඛේතවත් කරන පාස්කු එසමයේ අනෙකුත් උත්සවවල තේමාවන්ට ඉතා මැනවින් ගැලපෙන නිසා එම උත්සව මාලාවන් සමග අතිපිහිතව ගමන් කිරීමක් නිරීක්ෂණය කල හැකිවේ.

නත්තල් දිනෙක උපත ලද මිත්‍රස් ගේ අනුගාමික පේගන්වරු  ජේසු උපතට බොහෝ පෙර සිට වසන්ත උදාව සමරති. දිවා රාත්‍රී කාල සමව ලැබෙන වසන්ත සමය ශුද්ධ වූ කාලයක් ලෙස ඔවුහු සැලකුහ. පසුකාලීනව ඔවුන් කාගේ දෙවියන් නිවැරදිදැයි ක්‍රිස්තියානුවන්  සමග අඩදබර කරගත් බව සඳහන්ය. ඊටත් පෙර ඉතිහාසයේ සුමේරියානු දෙවි ඉනන්නා නිරුවතින් එල්ලා මැරූ පසු නැවත උපත ලද බව කියවේ. දෙසැම්බර් 25 දිනක උපත ලද ඊජිප්තු ජාතික හොරස් මරණින් උපත ලද කථාව ඉපැරණිය. ග්‍රීක දෙවි සිබිල් ගේ ආදරවන්තයා වන ඇටිස් කන්‍යාවකගෙන් උපත ලබා මියයාමෙන් පසු වාර්ෂිකව උපත ලබන බව පැරණි ග්‍රීකයෝ ඇදහුහ.
පේගන්වරුන්ගේ  වසන්ත උදා සුර්ය උත්සවවලට අනුව මුල් සියවස්වල ක්‍රිස්තියානි පල්ලි sunrise services පැවැත්වූ බව කියවේ. "වසන්ත උත්සවවල තේමාව වන කටුක ශීතලෙන් මිදීම හා නව ජීවනය, ජේසුස් වහන්සේ දුක්ඛදායක මරණයෙන් පසු උත්ථානය වීම නිසි ලෙස ගැලපුණු හෙයින් පේගන්වරුන්ගේ උත්සව වලට මේවා ක්‍රමයෙන් සම්බන්ධ කල බවක් පෙනෙයි". සිඩ්නි විශ්ව විද්‍යාලයේ ආගමික අධ්‍යයන අංශයේ මහාචාර්ය කුසැක් කියයි.


ක්‍රි.ව. 325දී නිකෙසියා දෙවස්ථාන කවුන්සිලය විසින් පාස්කුව වසන්තය උදාවෙන් පසුව එන පළමු පුරහඳට පසු එළඹෙන ඉරිදාට පැවැත්විය යුතුයි තීරණය කෙළේය. එනිසා පාස්කුව, වසන්ත උදාව මෙන් නියමිත දිනකට සිමා නොවී මාර්තු 22 ත් අප්‍රේල් 25ත් අතර ඉරිදාවක යෙදෙන්නට විය.
පාස්කු යන වචනයට ආසන්න වචන මෙම දිනය උදෙසා බොහෝ රටවල භාවිතා වේ. ග්‍රීකයෝ Pascha ලෙසත්, ඉතාලි ජාතිකයෝ pasqua ලෙසත්, ප්‍රංශ ජාතිකයෝ paques ලෙසත්, ඩෙන්මාර්ක හා ස්වීඩන් ජාතිකයෝ paaske ලෙසත්, ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයෝ pascua ලෙසත් මෙම දිනය හඳුන්වති. මෙය යුදෙව්වන් ගේ Passover (හිබ්රු භාෂාවෙන් pesakh) වචනයෙන් බිඳී ආ එකක් ලෙස සැලකේ. යුදෙව්වන් පාස්ඕවර් ලෙස සඳහන් කරන්නේ ක්‍රිස්තු උපතට වසර 1300 කට පෙර සිදුවූ මෝසේස්ගේ නයකත්වය යටතේ පැරණි ඊජිප්තුවෙන් යුදෙව්වන් වහල් බවින් නිදහස් වීමයි. දෙවියන් විසින් ඔවුනට විමුක්තිය ලබාදීම වෙනුවෙන් දින අටක් සමරන මෙම කාලය  මාර්තු මස (පෙර දින දර්ශනයේ වසරේ මුල්ම මස) යෙදී ඇත.
ඉංග්‍රීසි කතාකරන රටවල පාස්කු දිනය සඳහන් වෙන්නේ ඊස්ටර් ලෙසයි. අටවන සියවසේ විසු පුජකවරයෙක් වන බෙඩේ සඳහන් කරන අන්දමට උතුරු යුරෝපයේ සැක්සන්වරු  වසන්තයට හා නව්‍යතාවට අධිපති ලෙස සලකන ඊස්ටර් දෙවඟනගේ නම මෙලෙස යොදාගෙන ඇත. ජර්මන්  ජාතිකයන් භාවිතා කරන ඔස්ටර්න් නමද එම දෙවඟනම හඳුන්වන ඔස්ටාරා නම ඇසුරෙන් ලබා ගන්නට ඇතැයි සැලකේ.

ලංකාවේ බහුලව දක්නට නැතත්  පාස්කුව සමග බැඳුනු දෙයක් ලෙස වර්ණවත් බිත්තර යොදාගැනීම යුරෝපා හා ඇමරිකානු රටවල බහුලය. පේගන්වරු වසන්තයේ සරුබව හා බලාපොරොත්තුව දැනවීමට බිත්තර උපයෝගී කරගෙන ඇත. නව ජිවිතය සංඛේතවත් කිරීමට බාගෙට තම්බන ලද බිත්තරවල මොස්තර ඇඳ තෑගි කිරීම  පෝලන්තය, යුක්‍රේනය වැනි නැගෙනහිර යුරෝපා රටවල ඈත අතීතයේ සිටම සිදුවූ, දැනටත් පවතින චාරිත්‍රයකි. එවන් සිරිත් පාස්කුවට පහසුවෙන් අවශෝෂණය විය. දින හතකට පෙර අළු බදාදා සිට ජේසුස් වහන්සේ කුරුසියේ දිවිදුන් මහ සිකුරාදා දක්වා මස් හා මස්වලින් තැනූ අහර නොගන්නා ක්‍රිස්තු ලබ්ධිකයෝ පාස්කු දින පල්ලි ගොස් පැමිණීමෙන් පසු නැවත ජීවනය සංඛේතවත් කරමින් බිත්තර හා බිත්තර හැඩයට තැනූ චොකලට් අනුභවය බොහෝ රටවල ප්‍රචලිතය. ජේසුන්ගේ සිරුර රඳවා තිබු ගුහාවේ ගල් සංඛේතවත් කිරිමට බිත්තර යොදාගන්න බවටද මතයක් ඇත. බෑවුමක ඉහල සිට පහලට බිත්තර රෝල් කිරීම මෙම සමයේ ක්‍රීඩාවකි. දෙපස එකිනෙකට මුහුණ ලා සිටගෙන ප්‍රතිවාදියා විසින් එවන බිත්තරය බිත්තරයක් යැවීමෙන් කඩා දැමීමද විනෝද ක්‍රීඩාවක් ලෙස කරති.

හාවන් ඊස්ටර්  දෙවඟනගේ තවත් සංඛේතයකි. සීතලට ගුල් තුලට වී සිටි හාවන් මේ සමයට කුඩා පැටවුන් සමග පිටතට පැමිණේ. පුනර්ජීවනය දැක්වීමට එය කදිම අදහසකි.  1722 ජර්මන් ජාතික මහාචාර්යවරයෙක් ලියු පොතක හාවන් විසින් දරුවන්ට සොයාගන්නට ගෙවතුවල පාට කරන ලද බිත්තර සැඟවීම පිලිබඳ ජනප්‍රවාද ගැන සඳහන් වේ. ඒවාට අනුව ඊස්ටර් හාවන් (Easter bunny) පාස්කු දිනට පෙර දින කූඩයක වර්ණ බිත්තර හා සෙල්ලම් බඩු රැගෙන නිවෙස් අසල සඟවයි. පසුදින උදැසන අවදිවන දරුවෝ බිත්තර සොයාගැනීමේ තරගයක යෙදෙති. බයිබලයට සම්බන්ධ නොමැති මෙවැනි කතා ක්‍රීඩාවන් ලෙසින් දැන් පාස්කුවට ඉබේම ඇතුලත් වී ඇත.
19වන සියවසේ සිටම හාවන් හා බිත්තර පාස්කුව වානිජකරණයට යොදාගෙන ඇතිබව මහාචාර්ය කුසැක් පෙන්වාදෙයි. අලංකාර බිත්තර හා සුරතල් හාවන්ගේ පින්තුර සහිත කාඩ්පත් කරලියට පැමිණ ඇත. කෑමට හැකි ආකාරයේ සීනි හාවන් 19වන සියවසේ ජර්මනියේ නිපදවී ඇත. එංගලන්තයේ චොකලට් සමාගම් චොකලට් හාවන් සහ චොකලට්වලින් තැනූ බිත්තර ආකෘති නිපදවීම ඇරඹුහ.
පාස්කු දිනට පසුදින Easter Monday ලෙස නිවාඩු දිනයක් වන බොහෝ රටවල එම දිනය ක්‍රීඩා හා තරග පැවැත්වෙන මිනිසුන් එකතු වන ප්‍රීතිමත් දිනයක් බවට පත්ව ඇත. වසන්තය වෙනුවට සරත් සමය ලබන දකුණු අර්ධගෝලයේ රටවල් පවා වසන්ත සංඛේත සහිත පාස්කු සමරනු පෙනේ.  14 වන සියවසේ සිට 17 වන සියවස දක්වා ජනප්‍රිය වුනු පාස්කු කැරොල් ගායනා හා නැටුම් ක්‍රමයෙන් වියැකී ගියත් වානිජ්‍ය ලෙස යොදාගත හැකි දේ   බිත්තර ගස් දක්වාම පැතිරීමක් දක්නට ඇත.

බොහෝ රටවල් පසුගිය සතියේ පාස්කු සැමරුම් සිදුකළත් ඔතොඩොක්ස් ක්‍රිස්තියානි ලබ්ධිකයන් එය සිහිපත් කරන්නේ මෙම සතියේයි. දෙවියන් වහන්සේ මුලින්ම ශුභාරංචිය ගෙනෙන ලද්දේ තමන්ට බව විශ්වාස කරන ග්‍රීක, මැද පෙරදිග හා රුසියන් සම්භවයක් ඇති මොවුහු දුක් ප්‍රාප්තිය, උත්ථානය මෙන්ම හාවන් හා බිත්තරද ඇතුළු අනෙක් සියලුම අංගයන් හා එකඟ වුවද, දිනය සතියකින් වෙනස්ව සමරති.

උදව්:
Julian Fox, Festivals- Easter
Jean Cooke, Projects for Easter
www.theguardian.com/commentisfree/
sydney.edu.au/news-opinion/news/2017/04/13/origins-of-easter
redoubtnews.com/2017/03/easter-eggs-bunnies-resurrection