Thursday, 14 June 2018

අනුගමනය කරනවානම්... 2: ඡන්දයකින්

පිටරට ජීවත්වෙන බොහෝ දෙනෙක් ඒ ඒ රටවල මහජන ඡන්දයකදී අනුගමනය කරන පිළිවෙත් දැක තිබේ.  ලංකාවේම ඉන්න අයත්  ලංකාවේ චන්ද තියන ආකාරය  වෙනස් කළ යුතු බව දන සිටින්නේ. කවදා හෝ  මේ වගේ වෙන්න බැරිවෙයිද?
කැනඩාවේද ලංකාවේ මෙන්ම  ප්‍රධාන මැතිවරණ වර්ග තුනකි. පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, පළාත් හෝ ප්‍රාන්ත මැතිවරණය, නගරසභා මැතිවරණය.
පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය මුළු රටේම එක දිනයේ පවත්වන අතර, ප්‍රාන්ත හා නගර සභා මැතිවරණ පවත්වන දිනයන් ඒ ඒ ප්‍රාන්තයට හෝ නගර සභාවට විශේෂිතය.

මැතිවරණ සඳහා දින තීරණය කිරීම:
සෑම ප්‍රධාන මැතිවරණයක්ම වසර හතරකට වරක් පවත්වන්නේ. දිනය තීරණය කරන්නේ කලින් මැතිවරණය ඉවර වුනු වහාමය.  මැතිවරණයක් පවත්වන්නේ කලින් මැතිවරණයෙන් අවුරුදු හතරකින් එන ඔක්තෝබර් මාසේ තුන්වෙනි සඳුදා. මේ දිනය වෙනස් කිරීමේ බලතල කිසිවෙකුට නැත. අගමැති, නිත්‍යානුකුලව ගවනර් ජෙනරාල්ගෙන් ඉල්ලීමක් කලයුතුයි. එවිට ඔහු පාර්ලිමේන්තුව විසිරුවා හරියි.
ප්‍රාන්ත මැතිවරණත් නියමිත දිනට විසිරුවා හැර පවත්වයි. මෙවර ඔන්ටාරියෝ ප්‍රාන්ත මැතිවරණය පවත්වන දිනය මාස තුනක් ඉදිරියට ගත් නමුත් ඒ  හිතුමතේට නොවෙයි. ඒ සඳහා නීති සම්පාදනය කර අනුමත කර ගැනුණි. කාලගුණය හොඳින් තිබෙන අවස්ථාවක මැතිවරණය පැවැත්වීමෙන් ප්‍රචාරක කටයුතු පහසුවීම හා චන්දය දැමීමේ ප්‍රතිශතය වැඩිවීම බලාපොරොත්තුවෙනුයි එසේ කළේ. මැතිවරණ වසර තුලම නිසා ගැටළුවක් පැන නොනැගුණි. වෙනස් ප්‍රාන්තවල මැතිවරණ පැවැත්වෙන්නේ වෙනස් වසරවලයි. (බොහෝ ප්‍රාන්ත විශාලත්වයෙන් ලංකාවට වඩා කිහිප ගුණයකින් වැඩිය).

නාම යෝජනා දීම 
මැතිවරණයට දින 21 කට පෙර සඳුදා නාම යෝජනා භාරගන්න අන්තිම දිනයයි. පක්ෂ වලින් හෝ පුද්ගලයින් හෝ අදාළ ඇපමුදල් තැන්පත් කර නාම යෝජනා ලබා දෙයි.
සියලු මැතිවරණවලට අදාළ මැතිවරණ කොට්ටාශ මට්ටමිනුයි නාම යෝජනා ලබාදෙන්නේ. ලංකාවේ 78 ට කලින් තිබුණු ක්‍රමයට.
නාම යෝජනා දීමේදී යම් සැක කටයුතු දෙයක් සිදු වු බවට පැමිණිලි ලදහොත් ඒ පුද්ගලයා ගේ නම ඉවත් කිරීම සිදුවේ.

මැතිවරණ ප්‍රචාරක කටයුතු 
නාම යෝජනා ලබාදී මැතිවරණය පවත්වන දිනයට පෙර දිනය තෙක් ප්‍රචාරක කටයුතු කළ හැකිය. ඒ අනුව ප්‍රචාරය සඳහා ඇත්තේ දින 20 කි.

මාධ්‍ය මගින් ප්‍රචාරය, රුපවාහිනී වාද විවාද, ගෙයින් ගෙට යාම (සමුහ වශයෙන් නොවේ. දෙදෙනෙක් හෝ තිදෙනෙක්), අපේක්ෂක කාර්යාලවල රැස්වීම පැවැත්වීම, නිවෙසට දුරකතනයෙන් කතා කර චන්දය ලබාදෙන ලෙස ඉල්ලීම, නිවෙස් ඉදිරිපිට නිවැසියගේ අවසරය ඇතිව කුඩා ප්‍රචාරක පුවරුවක් සවි කිරීම, තැපෑලයෙන් එවන විස්තර හා කලාතුරකින් ප්‍රසිද්ධ ස්ථානවල කුඩා රැස්වීම පැවැත්වීම දක්නට ලැබේ.
ශබ්ද විකාශන හෝ වර්ණ ධජ සහිත වාහනවල ප්‍රචාරයක් සිදු නොවේ.  කොඩි, පතාක, පුවරු, සැරසිලි ආදිය දක්නට නොලැබේ. පෝස්ටර් තිබුණොත් ඒවා ඒ සඳහා නියමිත දැන්වීම් පුවරුවල පමණක් ඇලවීම සිදුකරයි.
මැතිවරණ දින හා පෙරදින ඡන්ද මධ්‍යස්ථාන වලට නියමිත දුරකින් එපිට පුවරු ප්‍රදර්ශනය කළ හැකිය. එහෙත් ශබ්ද නගා පාඨ කීමක් සිදු නොවේ. සියලු අපේක්ෂකයන්ගේ ආධාරකරුවන් එක ළඟ සිට පුවරු ප්‍රදර්ශණය කරනු දැකිය හැකිවේ.

මැතිවරණ ප්‍රචාරය සඳහා එක් අයදුම්කරුවෙක් වෙනුවෙන් වැය කළ හැකි උපරිම මුදල් සීමාවක් ඇත. මැතිවරණයට ඉදිරිපත් වන අපේක්ෂකයා විසින් අවුරුදු 18ට වැඩි, කැනේඩියානු පුරවැසියෙක් වන එක් නිත්‍යානුකුල නියෝජිතයෙක් නමින් බැංකුවක විවෘත ගිණුමක් ආරම්භ කර, එහි ගිණුම් කටයුතු සඳහා ඔඩිටර් වරයෙක් පත්කළ යුතුයි. සියලුම ගණුදෙනු, ආධාර, පක්ෂයෙන් ලබාදෙන මුදල්, ණය, වියදම් ආදිය සිදුවිය යුත්තේ මේ ගිණුම හරහා පමණකි. ගිණුම පිලිබඳ සියලු විස්තර Elections Canada (මැතිවරණ දෙපාර්තමේන්තුවට සමාන) වෙත ලබාදිය යුතුයි. අදාල දින 21 තුළ උපරිම සීමාව නොඉක්මවන සේ මුදල් වැය කරන ලෙස තරයේ දැනුම් දෙනු ලැබේ. මැතිවරණයෙන් වසර තුනක් යනතෙක් මේ ගිණුම් පිලිබඳ තොරතුරු වාර්තා කළ යුතුය. වසර තුන අවසන් වීමට පෙර සියලු ණය ආදිය ගෙවා අවසන් කර ගිණුම වසා අවසාන ගිණුම් විස්තර Election Canada වෙත යැවිය යුතුය. 
මේ සියල්ල පිලිබඳ නීති රීති කිසිදු පාක්ෂික භාවයකින් තොරව ක්‍රියාත්මක වේ.

ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීම. 
ලියාපදිංචි ඡන්දදායකයන්ට ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමට ක්‍රම කිහිපයක් ඇත.
* මැතිවරණ දින අදාළ ඡන්ද මධ්‍යස්ථානයට ගොස් ඡන්ද දැනුම්දීමේ පත්‍රිකාව හා හැඳුනුම්පතක් පෙන්වීමෙන්. මෙම දැනුම්දීමේ පත්‍රිකාවේ ඡන්ද දායකයාගේ පදිංචිය පිලිබඳ තොරතුරු ඇත. ඉහල කෙලවරේ බාර් කෝඩ් එකෙන් ඒ බව දැක්වේ.
ඡන්ද පත්‍රිකාව 
*එදිනට යම් හේතුවක් නිසා ඡන්දය දැමීම නො හැකි වෙතැයි සිතෙන අයට හා මැතිවරණ රාජකාරියේ යෙදෙන අයට කලින් ඡන්දය දැමීමේ හැකියාව ඇත.  මෙය හඳුන්වන්නේ advance voting ලෙසයි.  මැතිවරණ දිනට දින 7, 8, 9, හා 10 ට පෙර ඒ  සඳහා ඇති විශේෂ මධ්‍යස්ථානවලදී දහවල් 12ත් රාත්‍රී 8ත් අතර ඡන්දය ප්‍රකාශ කළ හැකිය. විස්තර ඡන්ද දැනුම් දෙන පත්‍රිකාවේ සඳහන් වේ.
*Election Canada කාර්යාලයකදී විශේෂ ඡන්ද ප්‍රකාශ කිරීම
* තැපැල් මගින් : මෙයද විශේෂ ඡන්ද ප්‍රකාශ කිරීමකි. රට තුල සිටින අයෙක්ට පදිංචිය හා අනන්‍යතාව පෙන්වා ඉල්ලුම් කළවිට අදාළ විස්තර සහිත පත්‍රිකා තැපෑලෙන් ලැබේ. ඊට අනුකුලව ඡන්දය ප්‍රකාශ කළ හැකිය.

මැතිවරණ දිනය 
පෙරවරු 7 සිට රාත්‍රී 9 දක්වා පදිංචියට ආසන්න නියමිත ඡන්ද මධ්‍යස්ථානයට ගොස් ඡන්දය භාවිතා කළ හැකිය.  මධ්‍යස්ථාන ලෙස වැඩිපුරම භාවිතා කරන්නේ පාසල්ය. පාසලේ ජිම්නසියම් එක මේ සඳහා යොදාගනු ලැබේ. එදිනට ඒ දෙසට සිසුන් නොයවා ශාරීරික අධ්‍යාපනය සඳහා විකල්ප යොදා ගනු හැර පාසල් කිසිදු විශේෂයක් නොමැතිව පැවැත්වේ. එදින සාමාන්‍ය වැඩකරන දිනයකි. සියලුම ආයතන සාමාන්‍ය දිනයක අයුරින් ක්‍රියාත්මක වේ. ඡන්ද අපේක්ෂකයෙක්ට සහය දීම අවශ්‍යනම් පුද්ගලික නිවාඩු ගත යුතුය.
ඡන්ද මධ්‍යස්ථාන නිලධාරීන් රජයේ සේවකයන් විය යුතු නැත. පොදුවේ සැමට අයදුම්පතක් පුරවා ඉල්ලුම් කල හැකිය. ප්‍රධාන කාර්යාලය හෝ අතුරු කාර්යාල මගින් යම් නිර්ණායක මත නිලධාරීන් තෝරාගැනේ. සම්බන්ධිකරණ නිලධාරිහු ද  සිටිති.
ඡන්ද මධ්‍යස්ථාන අවට මීටර් 50ක් පමණ දුර තැනින් තැන බිම කුඩා පුවරු සවිකර ඉංග්‍රීසි හා ප්‍රංශ භාෂා දෙකෙන් මධ්‍යස්ථානය දක්වා තිබේ.
මධ්‍යස්ථානය තුළ රජයෙන් පත්කළ නිලධාරීහු සිටිති. ඒ හැරුණුවිට එතුලට යා හැක්කේ ඡන්ද දායකයන්ට පමණකි. දේශපාලන පක්ෂ නියෝජිතයන් හෝ කැමරාකරුවන් දක්නට නොලැබේ. තනිව ඡන්දය දැමීමට නොහැකි අයට කලින් ඉල්ලීම් කර ඒ සඳහා උදව් ලබාගත හැකිය.
සාමාන්‍ය දිනයක මෙන් නිතිය හා සාමය රැකීමට පොලිසිය ක්‍රියාත්මක වීමක් මිස ඡන්ද මධ්‍යස්ථාන හෝ ඒ අවට විශේෂ පොලිස්  ආරක්ෂා දැකිය නොහැකිය.
එදින ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීම
මුලින්ම අදාල නිලධාරීන් වෙත ගොස් දැනුම්දීමේ කාඩ්පත සහ අනන්‍යතා පත්‍රයක් හෝ පදිංචිය සනාථ කිරීම සඳහා බිල්පතක් හෝ පෙන්වූ විට කාඩ්පත ස්කෑන් කොට (සුපර් මාකට්වල භාණ්ඩ ස්කෑන් කරන අයුරින්) එය නිවැරදි නම් විශේෂ කළුපැහැ ෆයිල් කවරයක් තුල දැමු A 4 කොලයක ප්‍රමාණයේ ඡන්ද පත්‍රිකාව ලැබේ. එවැනි නිලධාරීන් හයක් අටක් වැනි ප්‍රමාණයක් සිටින නිසා පෝලිම් දැකිය නොහැකි තරම්ය. ඒ සමගම ඡන්දය භාවිතා කරන අයුරු උපදෙස් සරල වාක්‍ය කිහිපයකින් කියාදෙයි.
ඡන්ද පත්‍රිකාව ගෙන ඒ සඳහා ආවරණය කර ඇති තැනට ගොස් සපයා ඇති මාකර් පෑනෙන් ඡන්දය සලකුණු කිරීම ඊළඟ පියවරයි. මෙවැනි ආවරණ ස්ථාන 10ක් 12ක් පමණ එක මධ්‍යස්ථානයක තිබේ.
ළකුණු කළ පත්‍රිකාව නැවත ෆයිල් කවරය තුලට බහා, එතනම තිබෙන ගණන් කිරීමේ යන්ත්‍රය වෙත ගෙනයාම ඡන්ද දායකයාගේ කාර්යයකි. විශේෂ ඝණක යන්ත්‍රය අසල නිලධාරියාට පත්‍රිකාව භාරදුන් විට ඔහු එය යන්ත්‍රය තුළට ස්කෑන් වීම සඳහා යොමුකරයි. මෙහිදී ඡන්දයේ රහස්‍යභාවය සුරකෙන පරිදි කිසිවෙකුටත් සලකුණු දැකගත නොහැකි ලෙස මේ ඇතුලත් කිරීම සිදු කෙරේ. මෙම සියලු e-voting පරිගණක ගතකර ඇත.



ප්‍රතිඵල ප්‍රකාශ කිරීම 
ඡන්දය භාවිතා කළ හැකි අවසන් වෙලාව වන රාත්‍රී 9 වන විට මධ්‍යස්ථාන මහජනයාට වසා දමයි. e voting ක්‍රමය ඇරඹීමට පෙරදී අදාළ මධ්‍යස්ථානයේ උප ප්‍රධාන නිලධාරියා ලිපිකරුත්, තවත් නිලධාරියෙකුත්, අපේක්ෂකයන් හෝ ඔවුන්ගේ නියෝජිතයන්(එක අපේක්ෂකයාට එක් නියෝජිත බැගින්) ඉදිරියේ ඡන්ද ගණන් කිරීම කෙරුණි. ප්‍රතිඵලය ලිඛිතවත්, ෆැක්ස් මගිනුත්, දුරකථනයෙනුත් ප්‍රධාන කාර්යාලයට දැනුම් දෙයි. පළාත්  මැතිවරණයකදී රාත්‍රී 10ත් 11ත් අතරත්, මහ මැතිවරණයකදී පාන්දර 2, 3 වන විටත් අවසන් ප්‍රතිඵල නිකුත් කර අවසන් වේ. මහා මැතිවරණයකදී කල් ගතවන්නේ රටේ කාල කලාප හයක් ඇති නිසාය. නැගෙනහිරට දිශාවට ඇති කොට්ටාශවල පළමුව රාත්‍රී කාලය ලබන නිසා ඒ ප්‍රදේශවල අනෙක් පළාත්වලට සාපේක්ෂව ඉක්මනින් ගණන් කර අවසන් වේ. එක මධ්‍යස්ථානයක ගණනයට සාමාන්‍යයෙන් ගතවන්නේ පැය එකහමාරක් පමණ කාලයකි.
මහා මැතිවරණයකදී කොට්ඨාශ මට්ටමින් තනි අපේක්ෂකයන්ට චන්දය ලබාදෙන අතර ( ලංකාවේ 77 දක්වා පැවතී ලෙස) වැඩිම කොට්ඨාශ ගණනක් ජයගත් දේශපාලන පක්ෂ නායකයා අගමැති ලෙස පත්වේ. පළාත් මැතිවරණයකදී ඡන්දය දෙන්නේ පළාත් ප්‍රධාන තනතුර වන premier සඳහා යෝජිත පුද්ගලයන්ටයි. පළාත් මන්ත්‍රී ලෙස පත්වන්නේ එම කොට්ඨාශය සඳහා නාම යෝජනා දී ඇති, අදාළ කොට්ඨාශය ජයගත් පක්ෂයේ නියෝජිතයවයි. නියෝජිතයන්ට වෙනම ඡන්දය දීමක් නැත. නාගරික මැතිවරණ වලදී නගරාධිපතිට හා ප්‍රාදේශීය නියෝජිතයාට වෙන වෙනම ඡන්දය ප්‍රකාශ කෙරේ.
රාත්‍රී නොනිදා සිදුකරන විශේෂ මැතිවරණ විකාශ දක්නට නොමැත. ප්‍රධාන කාර්යාලයෙන් නිකුත් කරන ප්‍රතිඵල සියලුම සාමාන්‍ය ගුවන්විදුලි හා රුපවාහිනී සේවාවල ඒ මොහොතේම ප්‍රචාරය වේ. නිදි වරාගෙන ඒවා අසන්නෝ එතරම්ම නොමැත්තේ පසුදා සාමාන්‍ය සේවා දිනයක් බැවින් විය හැකිය.

ශ්‍රී ලංකාවට මෙවැන්නක් ආදර්ශ කරගත නොහැකිද?
* පළමුව මැතිවරණ දෙපාර්තමේන්තුව මැතිවරණ ක්‍රියාවලිය අපක්ෂපාතිව, අවංකව හා සාධාරණ ලෙස ඉටු කිරීමෙන් මහජන විශ්වාසය දිනාගත යුතුය. මෙය කල නොහැක්කක් නොවන බව අතිශය දුෂිතව තිබු මැතිවරණ යම් දුරකට ප්‍රගතිශීලි මගකට ගෙනයාමට හැකිවීමෙන් පෙනීයයි.  අවශ්‍ය වන්නේ දක්ෂ මැතිවරණ කොමසාරිස්වරයෙක් හා ඔහුට එම කාර්යය අපක්ෂපාතිව ඉටු කිරීමට ඉඩදෙන දේශපාලන පක්ෂ හා නිලධාරිනුයි.
ඡන්දය දීමට හැඳුනුම්පතක්  අනිවාර්ය කිරීම, ඡන්ද පෙට්ටි වෙනස් කළ නොහැකි සේ ක්‍රමවත් කිරීම, ප්‍රතිඵල නිකුත් කිරීම දෙපාර්තමේන්තුව මගින් පමණක් සිදුකිරීම හා පුද්ගලික මාධ්‍ය මගින් හිතු මනාපෙ දල ප්‍රතිඵල නිකුත් කිරීම තහනම් කිරීම ධනාත්මක ප්‍රගතින් ලෙස සිදුවිය. (අදක්ෂ කොමසරිස්වරයෙක්ට ඒවා කෙතරම් ආපසු හැරවිය හැකිදැයි පසුගිය මැතිවරණයෙන් පෙනී ගිය බව නොරහසකි).
* මැතිවරණ ප්‍රචාරක කාලය සිමා කිරීම හා පාසල් නිවාඩු නොදී පාරෙන් පහසුවෙන් පැමිණිය හැකි  ශාලාවක් හෝ දෙකක් පමණක් මැතිවරණ දින ඡන්දය භාවිතයට යොදාගැනීම. තම දරුවා උගන්නා පාසල හෝ ගමේ පාසල නිසාවත් සංවරව හා බාධාවක් නොවන අයුරින් හැසිරීමට හිතට නොගනියිද?
* ඉලෙක්ට්‍රොනික ගණන් කිරීමේ ක්‍රම හඳුන්වා දීම සඳහා විශාල පිරිවැයක් යෙදවිය යුතු වුවත්, දැනට එක් මැතිවරණයක් උදෙසා ඡන්ද ගණන් කිරීමට වෙන් කරන අධික වැය සැලකු විට එය හොඳ ආයෝජනයක් වනු ඇත. ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල විදුලි හා අනෙකුත් පහසුකම් ගැටලුව මතුවනු ඇත. එහෙත් රටට සුදුසු විකල්ප ක්‍රම සොයාගැනීම අපහසු නොවනු ඇත. මෙහිදීද අපක්ෂපතිබව හා අවංක බව ප්‍රමුඛය.
* පසුගිය ප්‍රදේශිය මැතිවරණයේදී අතිශය අසාර්ථක වුවත් මධ්‍යස්ථානයේම ඡන්ද ගණන් කිරීම බොහෝ ගැටුම් කළමනාකරණයටත්, මුදල් හා කාලය ඉතිරි කිරීමටත් මගකි.


උදව්:
http://www.elections.ca/
www.amo.on.ca/AMO-Content/

Sunday, 20 May 2018

අනුගමනය කරනවානම්...1: රජ මගුළෙන්

රාජකීය මංගල්‍යයේ මල් කළඹ හා පශ්චාත් කසල 

ලෝකයේ යම් සුවිශේෂ සිද්ධියක් වූ විට ඒ හා සංසන්දනය කරමින් ශ්‍රී ලාංකීය සංස්කෘතියට, සභ්‍යත්වයට  ගැරහීම මුහුණු පොතේ සුලබව දකින්නට ලැබෙන දෙයක්. යන්තම් මතුපිටින් බලමින් සිදුකරන සැසඳීම් වලට වඩා සුදුසු වන්නේ අපට උගත හැකි හෝ අනුගමනය කළ හැකි යහපත් දෙයක් එයින් ගතහැකිදැයි සොයා බැලීමයි. පසුගියදා සිදුවූ රාජකීය මංගල්‍යයේ කරුණු කිහිපයක් ගැන සෙවීමට සිත්වුනේ එනිසයි.

මනාලියගේ මල් කළඹ:  අධිකතම වැයක් දරා සිදුකළ මංගල්‍යයේ සියලු කටයුතු සිදු කලේ උසස්ම පෙලේ පුද්ගලයන් හෝ ආයතන මගිනි. ඉහලම මල් සැකසුම් කරුවෙක් විසින් නිමකරන ලද මල් කළඹට එදින උදැසන කෙන්සින්ටන් මාලිගා බිමෙන් හැරී කුමරු අතින් නෙලාගත් මල් කිහිපයක් මෙන්ම, කුමරුගේ මව වන ඩයනා කුමරිය සිහිවීමට ඇය වඩාත් ප්‍රියකළ forget-me-not මල් වර්ගයද ඇතුලත්ව තිබුණි.

මල් පිලිබඳ තව වැදගත් දෙයක්ද මෙම විවාහයේ ඇතුලත් විය. එනම්, මනාලියගේ මීටර් පහක් වූ වේලයේ කෙලවර දිගේ පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලයට අයත් රටවල් 53 හිම ජාතික පුෂ්පයන් අතින් එම්බ්‍රොයිඩර් කර තිබු බවයි. එනම් නිර්මාණකරුවන් සියලු රටවල පුෂ්පයන් ගැන මනා අධ්‍යයනයක් කරන්නට  ඇත.  (මෙහිදී එම්බ්‍රොයිඩර් කරුවන් පැය සිය ගණනක් වැයකරමින් මහන අතරතුර සෑම මිනිත්තු 30කටම වරක් අත සේදීම කළ බව සඳහන්).

විවාහයෙන් පසුව මනාලියගේ මල් කළඹ චාරිත්‍රානුකූල ලෙස වෙස්ට්මිනිස්ටර් ඇබේ දෙව් මැදුරේ නම නොදන්නා සෙබලාගේ සොහොන මත තැන්පත් කෙරුණි.

නම නොදන්නා සෙබලාගේ සොහොන යනු කුමක්ද?
පළමු ලෝක යුද්ධයට සහභාගී වූ ඩේවිඩ් රේල්ටන් නම් පුජකවරයෙක් යුද්ධයෙන් පසු ප්‍රංශයේ පිට්ටනියක "නම නොදන්නා බ්‍රිතාන්‍ය සොල්දාදුවෙක්" නමින් සටහන් කළ මිනීවළක් දැක ඇත. ඔහුගේ අදහසකට අනුව 1920 දී  බ්‍රිතාන්‍යයට සිරුර ගෙන එන ලදී. එම සෙබල සිරුර යුධ විරුවන් සමරන දිනය වන නොවැම්බර් 11 වෙනිදා  එවක රජකළ ජෝර්ජ් රජුද සහභාගි වූ උත්සවයකදී බ්‍රිතාන්‍ය පොලවේ පස් ස්වල්පයක් ද සහිතව දෙව් මැදුරේ බස්නාහිර කොටසේ නැවත මිහිදන් කර ඇත.  ඒ මත බෙල්ජියම් මාබල් ගලක් අතුරා They buried him among the kings because he had done good toward God and toward his house වදන් ඇතුලත් ලියවිල්ලක්ද කොටා ඇත.





රාජකීය මනාලියන්ගේ මල් කළඹ මෙතැන තැන්පත් කිරීමේ චාරිත්‍රය ආරම්භ කර ඇත්තේ එලිසබෙත් රැජිනගේ මව් විසිනි. ඉන්පසු සෑම රාජකීය මනාලියක්ම එය අනුගමනය කර ඇත.
යුධ වැදී දිවි දුන් රණ විරුවන් අමතක කර දමන්නට කැස කවන මෙවැනි වකවානුවක, අනුගමනය කරනවා නම් ... අගය කළහැකි චාරිත්‍ර.

පශ්චාත් කසල කළමනාකරණය
 මංගල්‍යය නිමාවී ඉතා කෙටි කාලයකට පසු පහත දැක්වෙන පින්තුරය සමග ට්විටර් සටහන දුටු වහාම මට මතක් වුනේ පසුගිය වෙසක් උළෙලට පසු මුහුණු පොතේ දක්නට ලැබුණු ගෝල්ෆේස් පිටියේ කුණු ඇතුලත් පින්තුර හා සටහන්ය.

We are working hard to ensure that bins remain available throughout the day, but if you find the bins around you are full please help us keep our town tidy by taking your rubbish home with you. 
මංගල්‍යය පැවැත්වුණු වින්ඩ්සර් නගරයේ නගර සභාවට සමාන Royal Borough of Windsor and Maidenhead ආයතනය මගිනුයි මෙම නිවේදනය සටහන් කර තිබුනේ. "දිනය පුරාම කසල බඳුන් සැපයීමට අප හැකිතාක් උත්සහ කරනවා. ඔබ අවට බඳුන් පිරී ඇත්නම් ඔබේ කසල ආපසු නිවෙසට ගෙනයාමට කාරුණික වන්න."

පැමිණ සිටි ලක්ෂ සංඛ්‍යාත ජනතාව එම ඉල්ලීමට ගරු කළා හෝ නොකළා මෙතරම් ජනතාවකගෙන් එකතු විය හැකි කසල ඉවත් කිරීම ගැන පූර්ව සුදානමක් තිබු බවයි ඉන් පැවසෙන්නේ. විවිධ රටවලින් පවා මහා ජනකායක් පැමිණෙන විට දැනුවත් කිරීම් කර බලා නොසිට, ඒ සඳහා මුහුණ දීමේ ඉතා විශිෂ්ඨ සුදානමක් තිබීමයි වැදගත්. උත්සවය අවසානයේ ස්වේච්ඡාවෙන් ඉදිරිපත් වූ අයගෙත් උදව් ඇතිව පැය කිහිපයක් තුළ පරිසරය පවිත්‍ර කර තිබේ.

වෙසක් දිනයෙන් දින දෙකකට පසුවත් තිබු බව කියන ගෝල්ෆේස් කුණු ගැන හිතද්දී අපට උගත හැකි දේ කුමක්ද?
මහජනතාව දහස් ගණන් එක්රැස් වන දිනවලදී එම ස්ථාන පිරිසිදු කිරීම සම්බන්ධයෙන්  වගකිවයුතු ආයතන ක්‍රියා කල යුතු ආකාරය පිළිබඳවයි. කසල කළමනාකරණය පුද්ගලයන්ගේද  වගකීමක් වුවත්, අදාළ ආයතන තත්වයන් පිලිබඳ පුර්ව අධ්‍යයනය කර, ඒ සඳහා සැලසුම් සකස් කර ක්‍රියාත්මක වීමට සුදානම්ව සිටිය යුතු බවයි.

අනුගමනය කරනවානම්....
අපේ සංස්කෘතියට හෝ ආගමට, රටේ පුද්ගලයන්ගේ චර්යාවන්ට ගරහමින් නොසිට, නිවැරදිව කල යුතු දේ මෙවැනි අවස්ථාවකින්වත් ඉගෙන අනුගමනය කලයුතු නොවේද?

උදව්:
www.bbc.co.uk/news/uk-44188656
www.goodhousekeeping.com/life/
www.westminster-abbey.org/
chimpreports.com/
www3.rbwm.gov.uk

Thursday, 10 May 2018

අම්මාවරුන්ගේ දිනය සැමරීම (කෙටි කථාව)

(Stephen Leacoke ලියු How We Kept Mother's Day කෙටිකතාවේ පරිවර්තනයකි).

    අලුතෙන් ආව අර දින මේ දින ඔක්කොටම වඩා අවුරුද්දකට සැරයක් සමරන 'අම්මාවරුන්ගේ දිනය' තමයි හොඳම. මැයි මාසේ දවසකට මේ වගේ දිනයක් හදල දාපු ගමන් ඇමරිකාවේ ජනප්‍රිය වෙච්ච එක ගැන මමනම් පුදුම වෙන්නේ නැහැ. එංගලන්තෙටත් මේ අදහස ගිහින් ඇති.
    අපේ වගේ ලොකු පවුලකට එකතු වෙන්න හොඳ අවස්ථාවක් හින්ද මේ පාර විශේෂ දෙයකින් අම්මාවරුන්ගේ දිනය සමරන්න තීරණය කළා. අම්මා අවුරුදු ගානක් තිස්සේ අපි වෙනුවෙන් කරපු දේවල්, කැපකරපු තරම්, අපි වෙනුවෙන් වුනු මහන්සිය ගැන තේරුම් ගන්න හොඳ අවස්ථාවක් කරගන්න අපි එදාට පවුලේ ඔක්කොටම නිවාඩු දවසක් කරලා දවස හොඳින් සමරලා අම්මව සතුටු කරන්න හිතුව. තාත්තා එදාට නිවාඩුවක් අරන් උත්සවයට උදව් වෙන්නත්, මාත් ඈනුත් කොලේජ් යන්නේ නැතිව ඉන්නත්, මේරිත්  මල්ලිත් පාසල් නොයා ඉන්නත් තීරණය කළා.
    නත්තල් අලුත් අවුරුදු වගේ ලොකුවට මේ උත්සවය ගන්නයි අපි හිතුවේ. අම්මා නත්තලට ගේ මල්වලින් හා අනිත් සැරසිලි වලින් පුරවන හින්ද ඒ වගේ කරන එක හොඳයි කියල හිතුව.
    මේක ලොකු උත්සවයක් හින්ද නංගිලා දෙන්න ලස්සණටම සැරසෙන්න තීරණය කරලා අලුත් තොප්පි දෙකක් ගත්තා. අම්මා ඒවා වටේට කපලා තවත් අලංකාර කළා. තාත්තා එයාටයි අපි පිරිමි ළමයි දෙන්නටයි අම්මාවරුන්ගේ දිනය සිහිවෙන්න හොඳම වර්ගයේ අලුත් සිල්ක් ටයි  තුනක් ගෙනාවා. අපි අම්මටත් අලුත් තොප්පියක් ගන්න හැදුවේ, ඒත් අම්මා  එයාගේ පරණ මොස්තරේ අළුපාට හිස්වැස්මට වඩාත් කැමති ඇති  කියල හිතුන. නංගිලත් කිව්වේ අලුත් එකක් අම්මට හරියන්නේ නැතිවෙයි කියල.
    උදේ කෑමෙන් පස්සේ අපි කාර් එකක් හයර් කරන් අම්මාව පුදුම කරන්න ලස්සණ ගම් පළාතකට එක්ක යන්නයි ලෑස්ති කළේ. මේ වගේ තෑග්ගකට අම්මා හරිම කැමති වෙයි.  අම්මා හැමදාම ගෙදර වැඩ කර කරමනේ ඉන්නේ. ඒ පළාත ගොඩක්ම රමණිය හින්ද හැතැප්ම ගණන් වාහනෙක යද්දී අම්මා ආසවෙයි.
    ඊළඟ දවසෙ අපිට සැලැස්ම පොඩ්ඩක් වෙනස් කරන්න වුණා. තාත්තා හිතුවා අම්මව නිකම්ම වාහනේක දුර ගෙනියනවට වඩා විනෝදෙට මාළු අල්ලන්නත් පුළුවන් තැනකට එක්ක ගියානම් හොඳයි කියල. අපි කාර් එකක් කුලියට අරගෙන ඒකට ගෙවන එකේ,  ඔහේ යනවට වඩා අපිට කඳුකර ගංගාවල් තියන ප්‍රදේශයකට ගිහින් විනෝදයකුත් ලබන්න පුළුවන් වෙනවනේ. ඉතින් අපි හිතුව අම්මාව නියමිත අරමුණක් තියන දේකට ගෙනියන එක හොඳයි කියල.
    යන දාට කලින් දා තාත්තා අලුත්ම බිලි පිත්තකුත් ගෙනාව. අම්මාටත් නිකම් බලන් ඉන්නවට වඩා ඒකෙන් මාළු අල්ලන්නත් පුළුවන්නේ කියල තාත්තා යෝජනා  කළාම අම්ම කිව්වා එයාට අනිත් අය මාළු අල්ලනවා බලන් හිටියම ඇති කියල.
    ඉතින් අපි ට්‍රිප් එක යන්න ලැහැස්ති වුනා.  උදේට ගෙදරින් කාලා දවල්ට බඩගිනි වුනොත් කියල අම්මට කියල සැන්විච් එහෙමත් හදාගත්තා.  හවස ගෙදර ඇවිත් නත්තල් හා අලුත් අවුරුදු වගේ හොඳ ඉස්තරම් රෑ කෑම වේලක් ගන්න පුළුවන්නේ. අම්මා තව වැඩිපුර කෑමත් ලැහැස්ති කරලා ඒවා කාර් එකේ ගෙනියන්න පුළුවන් විදියට බාස්කට් වලත් දැම්මා.
    කාරෙක ආවම ඒක ඇතුලේ අපි හිතුව තරම් ඉඩක් නැහැ වගේ. යන්තම් අපි කට්ටියට යන්න තරම් ඉඩ තිබුනත් බිලිපිති උපකරණයි, දවල් කෑමයි දාන විදියක් ගැන අපි කලින් හිතුවේ නැහැනේ.
තාත්තා කිව්වා එයා ගෙදර නැවතිලා වත්තේ වැඩ කරලා කාලේ ගෙවන්නම් අපිට යන්න කියල. එයාට කුණු වලක් කපන්න වගේ අපිරිසිදු වැඩක් කරගන්නත් පුළුවන් කිව්වා, කුලිකාරයෙක්ගේ ගානත් ඉතුරුවෙනවනේ කියලා. එයාට අවුරුදු තුනකින් හරිහමන් නිවාඩුවක් ගතකරන්න ලැබුනේ නැති වුනත් එයා ගැන නොහිතා අපිට ගිහින් විනෝද වෙලා එන්න කිව්වා. එයාට නිවාඩුවක් ලැබෙයි කියල හිතුනු එක මහා මෝඩකමක් කියලත් කිව්වා.
    තාත්තාව ගෙදර දාල යන්න අපි කාටවත් හිතුනේ නැහැ. දාල ගියත් අපිට ලොකු ප්‍රශ්නයක් වෙයි. ඒ ගමන ඈනුයි මේරියි නවතින්නම් කිව්වා, උදව්වට එන ගැණු කෙනා ගෙන්නාගෙන රෑ කෑම ටික හදවගන්නත් පුළුවන්නේ කියල. ඒත් මේ වගේ ප්‍රසන්න දවසක අලුත්ම තොප්පි දෙකකුත් දාගෙන නතරවෙන්න වෙච්ච එක කණගාටුවට කාරණයක් නෙමෙයිද? ඒ දෙන්නම කිව්වා අම්මා වචනයක් දුන්නොත් කැමැත්තෙන් නවතිනවා කියල. මටයි විල්ටයි නවතින්න පුළුවන්. ඒත් අපිට ඉතින් කෑම හදන වැඩ පුළුවන්යැ.


    ඒ හින්ද අන්තිමට තීරණය වුණේ අම්මා ගෙදර ඉඳල, ගෙදරම විවේක දවසක් ගත කරලා රෑ කෑමත් ලෑස්ති කරන්න කියලයි. අම්මා මාළු අල්ලන්න කැමතිත් නැති එකේ, එළියත් ටිකක් සිතල වගෙත් හින්ද ඉන්න එක හොඳයි වගේ පෙනුනේ. කොච්චර අව්ව තියන සුන්දර වගේ පෙනෙන දවසක් වුනත් එලියට ගියොත් අම්මට සීතල හැදෙයි කියල තාත්තත් බයවුණා. බැරිවෙලාවත් රට වටේ ඇදගෙන  ගිහින් අම්මට තද හෙම්බිරිස්සාවක්වත් හැදුනොත් තාත්තා කවදාවත් තමන්ටම සමාව දිගන්න එකක් නැහැ කියල කිව්වා.   අම්මා අපි වෙනුවෙන් කරන හා කරපු හැම දෙයක් වෙනුවෙන්ම ඇයට පුළුවන් තරම් නිදහසේ සද්ද නැති වටපිටාවක විවේක ගන්න උදව් කරන එකයි අපි හැමෝම කරන්න ඕනේ කියලත් තාත්තා කිව්වා. මාළු අල්ලන එක යොදා ගත්තෙත් හිතලම අම්මාට නිදහස් පරිසරයක් දෙන්න කියලයි තාත්තා කිව්වේ. මිනිස්සු වයසට යද්දී නිසල පරිසරයක් කොච්චර වටිනවද කියල තරුණ අයට තේරුම් යන්නේ නැතිලු. තාත්තා නම් සද්ද බද්ද වලට හොඳහැටි හුරුවෙලා ඉන්නේ, එයාට ඕනේ අම්මව ඒවායින් ඈත් කරලා තියාගන්නයි.
    ඉතින් අපි අම්මාට හිප් හිප් හුරේ තුන්පාරක් කියල යන්න පටන්ගත්තා. අපිට දකින්න පුළුවන් දුරක් වෙනකල් අම්මා ඉස්සරහ ඉස්තෝප්පුවේ හිටගෙන බලන් ඉන්නවා දැක්කා. තාත්තා විනාඩියෙන් විනාඩියට හැරිලා අත වැනුවා. අන්තිමට කාරෙකේ පිටිපස්සේ දාරේ අත වැදුනම අම්මාට දැන් අපිව පේන්නෙ නැතිව ඇති කියල අත වනන එක නැවැත්තුවා.

    අපි ජිවිතේ හැමදාටම මතක තියන, හීන දකින්න පුළුවන් තරම්  සුන්දරම දවසක් කඳුකර පෙදෙසේ ගතකළා. තාත්තා මාළු ගොඩක් ඇල්ලුවා. අම්මා මාළු ඇල්ලුවනම් කවදාවත් මෙච්චර ගොඩක්නම්  අල්ලගන්න වෙන්නේ නැහැ කියල තාත්තා විස්වාසෙන් කිව්වා. මායි මල්ලියිත් මාළු ඇල්ලුවට තාත්තා තරම් ගොඩක් අල්ලන්න බැරිවුණා.
    නංගිලාටත් මග දිගටම එයාලගේ යාලුවෝ හම්බවුණා. ගඟ දිගේ ඇවිදිද්දී හමුවෙච්ච පිරිමි අය කිහිප දෙනෙක් එක්කත් බොහොම කුළුපග වෙලා කතා කරකර හිටියා. කොහොමහරි අපි හැමෝම කියන්න බැරිතරම් උත්කර්ෂණිය සතුටක් වින්දා.

    අපි ආපහු ගෙදර එනකොට හිතුවට වඩා පරක්කුයි. අම්මා  අපි ප්‍රමාද වෙයි කියල හරියටම දැනගෙන, එන වෙලාවට හොඳ රස්නෙන් කන්න පුළුවන් වෙන්න කෑම ලෑස්ති කරලා තිබුණා. මුලින්ම තාත්තට තුවායයි සබනුයි සුදානම් කරලම තිබුණේ මාළු අල්ලන්න ගියාම කිළුටු පිටින් එන විදිය දන්නා හින්ද. ඊළඟට නංගිලාට උදව් කරන්න අම්මාට ටිකක් මහන්සි වෙන්න වුණා.
    අපි ඔක්කොමල ලෑස්ති වෙලා එද්දී බොහොම ගම්භිර කෑම වේලක් මෙසේ උඩ. නත්තල් දවසේ වගේ කුකුලෙක් රෝස් කරලා එක එක කෑම ජාති පිරිලා. අම්මාට ගොඩක් සැරයක්  අඩුපාඩු බෙදන්න, කෑම අරන් කුස්සියටයි කෑම මෙසේටයි යන්න එන්න වුණා. අන්තිමට තාත්තා ඒක නෝටිස් කරලා අම්මා එහෙමම කරන්න ඕනේ නැහැ උදව් වෙන්න ඕනේ කිව්වා. අම්මට වෙලාව ඉතුරු කරලා දෙන්න හින්ද තාත්තා මේසේ ගාවම තිබුණු සයිඩ්බෝඩ් එකෙන් වොල්නට් අරගෙන මේසෙන් තිබ්බා.
    සෑහෙන වෙලාවකට පස්සේ රෑ කෑම ඉවරවුණාම අපි ඔක්කොටම ඕනේ වුණා මේසේ අස්කරලා පිඟන්, දීසි එහෙම සෝදන්න. එත් අම්මා  ඒවා කරන්නම් කියල කියපු නිසා අපි එයාගේ කැමැත්තට ඉඩ දුන්නා.
ඒවා අස්කරලා අතුපතු ගාලා ඉවර වෙන්න හිතුවටත් වඩා වෙලාවක් ගියා. අපි නිදාගන්න යන්න කලින් අම්මාගේ මුණ ඉඹල සුබ පතන්න ගියාම අද දවස එයාගේ ජිවිතේ වැඩියෙන්ම හොඳ දවස කියල කියද්දී එයාගේ ඇස්වල කඳුලුත් තිබුණා. අපි එයා කරන දේවල් අගය කරපු විදිය ගැන අපිටම සතුටු හිතුණා.
                               ************************⟳⟳⟳⟳⟳⟳⟳ *****************

[ස්ටීවන් ලීකොක් (1869-1944) කැනේඩියානු රචකයෙකි. හාස්‍යයත් උපහාසයත් කැටිවුණු නිර්මාණාත්මක කථා මෙන්ම විද්‍යා ප්‍රබන්ධ, චරිත කථා හා  දේශපාලන ආර්ථික පොත් 27ක්  රචනා කළේය.]