Thursday, 3 August 2017

ශීත රටවල පළතුරු -3

ශීත රටවල, ඒ කියන්නේ ඍතු භේදය තදින් තියන සීත කාලේ 0℃ අඩු උෂ්ණත්වයකුත්, අඩු දිවා කාලයකුත්, ග්‍රීෂ්ම කාලේ වැඩි උෂ්ණත්වයක් හා පැය 12- 16 දිවා කාලයකුත් තියන රටවල සාර්ථකව වැවෙන පලතුරු වර්ග ගැන කලින් ලිපි දෙකක පල කළා. ඒ බොහෝ පලතුරු සමකය අසන්න රටවල වැවීම දුෂ්කරයි. එහෙම වගා කරන්න පුළුවන් පලතුරු වර්ගත් තියනවා. මිදී, කිවි, බෙරිවර්ග, පෙයාස්, හා ඇපල් වර්ග ඒ අතර තියනවා.

මිදී - විවිධ ක්‍රම වලින් ආහාරයට ගන්න පුලුවන් රසවත් පළතුරක් නිසා ලෝකය පුරාම ජනප්‍රියයි . ඇට මගින් මෙන්ම පැල මගින්ද බෝ කරගත හැකි මිදී වර්ග හා වර්ණ රාශියක් දැකිය හැකිය.
මව් ශාකය අසල හැදෙන පැල ගලවා සිටවනවානම් පැලය පැය 3-4ක් වතුරේ දමා තබා පැල කිරීමයි වඩා සුදුසු. මාර්තු, අප්‍රේල් මාස වලදියි මේ විදියට පැල කරන්නේ. බඳුන් ගත කර ඇති පැල සිටුවන්නේ මැයි, ජුනි මාසවල. පැල අතර අඩි 6- 10 පරතරයක් ඇතිව සිටුවීම වඩා හොඳය.
ඉතා හොඳින් ආලෝකය හා උෂ්ණත්වය අවශ්‍ය මිදී වැල් ඉහල යාමට කණු යොදා මැස්සක් සකස් සකස් කළයුතු බව බොහෝ දෙනෙක් දන්නවා. පළමු වසරේ පැල ශීත කාලයේදී වසා ආරක්ෂා කරගත යුතු වෙනවා.
මිදී ශාක මුල උණුසුමට ප්‍රිය නිසා අවට හොඳින් පිරිසිදු කර ආලෝකය වැටෙන්නට ඉඩ හල යුතුයි. මුල් පහසුවෙන් රෝගවලට ගොදුරු විය හැකි නිසා වසරකට වරක් වසන්ත කාලයේ කොම්පෝස්ට් යෙදීමේදීත් පැලයට මදක් ඇතින් යෙදීමයි සාර්ථක.
නිරතුරු පැල ගැන සැලකිලිමත් වීමෙන් හා නිසි ලෙස කප්පාදු කිරීමෙන් රෝගවලින් රැකගෙන සරු පලදාවක් ලබාගත හැකිය. මල් පිපෙන්නේ අලුත් දඬු මත නිසා පැරණි දඬු ඉවත් කල යුතුයි. ඵල නෙලාගත් පසු අනවශ්‍ය ශාක කොටස් ඉවත්කර පිරිසිදු කිරීම ඊළඟ වසරේ සරු ඵලදාවක් ලබා ගැනීමට හේතු වේ. අගෝස්තු සිට ඔක්තෝබර් ඵල ලැබෙන කාලයයි.
වියළීමෙන්, ජෑම්, ජෙලි හැදීමෙන් කල් තබා ගත හැකියි. මිදී වයින් මෙන්ම මිදී විනාකිරි බොහෝ ජනප්‍රියයි. වයින් සෑදීමේ අතුරුපලයක් ලෙස මිදී ඇට වලින් grapeseed oil ද නිපදවේ. මෙම තෙල් ගුණදායකය.

කිවි - ආසියාව නිජබිම කරගත් කිවි දැන් ලොව පුරා සාර්ථකව වගා කරයි. කොළ පැහැ මදයේ කළු තිත් වැනි ඇට මගින් ලැබෙන ප්‍රියමනාප පෙනුම නිසා පලතුරු සලාද හා සැරසිලි වලදී අලංකාරයක් ගෙන දේ. ඇඹුල් රසින් යුත් කිවිවල විටමින් C බහුලය.
ඇට මගින් මාස දෙක තුනකින් පැල ලබාගත හැකි කිවි ප්‍රවේසමින් බඳුන් ගත කර ගත යුතුයි. බඳුන්ගත පැල හොඳින් අව්ව ලැබෙන ග්‍රීෂ්ම කාලයේ හොඳ වයනයක් ඇති පසක පැල කරගැනීම සුදුසුය.. පොහොර දැමීම අවශ්‍ය නැත. කිවි වැල් ශක්තිමත්ය. අඩි 10ක් පමණ උසට වැඩිය හැකි නිසා සුදුසු මැස්සක් මත වැඩීමට ඉඩහළ යුතුය. පැලය ප්‍රමාණවත් උසකට ආ පසු එක අත්තක් හෝ දෙකක් පමණක් දිගටම වර්ධනයට ඉඩ සැලසීමෙන් වඩා හොඳ ඵල ලබා ගතහැක. කප්පාදු කිරීම නිසි උපදෙස් අනුව කල යුතුවේ.
පොත්තේ ස්වභාවය නිසා ශීත ගබඩා කර මාස 9ක් පමණ කල් තබා ගත හැකිය.

ප්ලම්ස් - යුරෝපයේ හා ආසියාවේ වසර දහස් ගණනක් පුරා වැවුණු දැන් ලොව පුරා රසවිඳින ප්ලම්ස් සීත රටවලට ආවේනික තවත් ඉතා මිහිරි යුෂ පිරුණු පළතුරක්.
සාමාන්‍ය භාවිතයේ ප්ලම්ස් ලෙස හඳුන්වන්නේ වියලි මිදි වුවත්, ඇත්තෙන්ම ප්ලම්ස් මිදී මෙන් පොකුරු ලෙස හැදෙන පළතුරක් නොවේ. මිදිවලට වඩා විශාල, අඩි 7,8 උස ගසක හටගන්නා මධ්‍යයේ තනි
ප්ලම්ස් 
බීජයක් ඇති මෘදු පළතුරකි. වර්ණ කිහිපයකින් සෑදෙන, වර්ග දහස් ගණනක් ඇති මෙම රසවත් පලතුරෙහි විටමින් C බහුලය, කෙඳි අඩංගුය. දියවැඩියාව, කොලෙස්ටරෝල්, බඩවැල් පිළිකා පාලනයට අනුභව කල හැකි ගුණදායි පලයකි.
ඉතා ඉක්මනින් ඉදිමකට ලක්වන මේවා ශීතකරණයේ හෝ අධි ශීතකරණයේ ගබඩා කර මාස හයක් පමණ කල්තබාගත හැකිය. ටින් කිරීමෙන් හෝ ජෑම් සැදීමෙන්ද, වියලිමෙන්ද කල් තබාගන්නා ප්ලම්ස් විවිධ ආහාර පිළියෙළ කිරීමට යොදාගනියි. වියලන ලද ප්ලම් හැඳින්වෙන්නේ prunes නමිනි.

පීච් හා ඇප්‍රිකට්: නිජබිම ආසියානු රටවල් වුවත් සාර්ථක ලෙස ලොව පුරා වගා කෙරේ. බොහෝ දුරට එක සමාන ස්වභාවයෙන් යුතු ගස්වල හැදෙන රසැති පලතුරුය. අප්‍රිකට් ප්‍රමාණයෙන් කුඩා වන අතර දෙවර්ගයේම පොත්ත මත කුඩා කෙඳි ඇත. පීච් වල යුෂ ගතිය වැඩිය.
කොලෙස්ටරෝල් පාලනයටත් තරබාරු බව පාලනයටත් ආහාරයට ගැනේ. සමේ නිරෝගිභාවය රැක ගැනීමටත් උපකාරී වේ. මෙම දෙවර්ගයේම ඇට පිළිකා සඳහා ඖෂධ ලෙස යොදාගනියි.
ශිත කාලයට පෙර සිටුවා වසර දෙක තුනකින් ජුලි අගෝස්තු වල ඵල ලබාගත හැකි ශාක වේ. පැළවීමට පෙර ශිත අවශ්‍ය නිසා ඇට ශිතකරනයේ මාස දෙකක් පමණ තබා පැල කිරීමයි සුදුසු.
මාමලෙඩ් සැදීමෙන්ද, කෑලි කපා ටින් කිරීමෙන්ද, වියලීමෙන්ද කල් තබා ගත හැකිවේ.


උදව්:
www.almanac.com/plant/grapes
http://www.softschools.com
http://www.whfoods.com
www.leaf.tv/articles

Thursday, 27 July 2017

ගිනිකඳු අකුණු Volcanic Lightning : විශ්වයේ චිත්තාකර්ශණිය සංසිද්ධි - 6

දැකීමට ප්‍රියජනක මෙන්ම බිය උපදවන අරුමැති ස්වභාවික සංසිද්ධියකි, ගිනිකඳු පිපිරෙන අවස්ථාවල ඇතිවන අකුණු. සෑම ගිනි කන්දක් පිපිරෙන අවස්ථාවේම දක්නට නොලැබෙන මෙය සිදුවීමට විශේෂිත තත්ත්ව නිර්මාණයවිය යුතුය. පසුගිය සියවස් දෙක තුළ 200වරක් පමණ වාර්තා වී ඇති මෙය සිදුවන්නේ කෙසේදැයි අර්ථ දක්වන්නට විද්‍යාඥයෝ තවම වෙහෙසෙති.
සාමාන්‍ය අකුණක් ඇතිවන්නේ වලාකුළු දෙකක් අතර හෝ වලාකුළු හා පොලව අතර ඇතිවන විද්‍යුත් ආරෝපණ වෙනස්වීමක් නිසා එක තැනකින් අනෙක් තැනට අයනීකරණ වායු ධාරාවක් නිර්මාණය වී ඒ ඔස්සේ විදුලිය ගමන් කිරීමෙනුයි. මෙය ස්ථිති විද්‍යුතය නම් වේ.
සාමාන්‍ය ජිවිතයේ නොයෙක් අවස්ථාවල මෙය අත්දැකීමට ලැබේ. ප්ලාස්ටික් රුලක් හිසකේවල තදින් අතුල්ලා කුඩා කඩදාසි කැබලිවලට ලං කළවිට ඒවා රූලට ආකර්ෂණය වන්නේ ස්ථිති විද්‍යුතය නිසාය.

මෙහි ඇති බැලුම හෝ පනාව සාමාන්‍ය අවස්ථාවේ ඇතිවිට එහි ඇති ආරෝපණ විසිරි පවතියි. ඒ නිසා කඩදාසි ඒ වෙත ඇදෙන්නේ නැත. එහෙත් තදින් හිසකේ හෝ එවැනි පෘෂ්ටයක ඇතිල්ලූ විට ආරෝපණ එක තැනකට රැස්වේ. එය කඩදාසි කැබලිවලට ලං කළවිට කඩදාසියේ ඇති විරුද්ධ ආරෝපණ ඒ දෙසට ගමන් කර ආකර්ෂණය සිදුවේ.
වියලි දිනෙක තද අව්වට වියලුනු කෘතීම රෙදි එහෙ මෙහෙ කරන විට ඒ අතර චිරි චිරි ශබ්දයක් ඇතිවනු අසා ඇති. අඳුරු කාමරයක් තුලදී නම් ඒ හඬ සමග සුදුපාට දීප්තිමත් ආලෝක පනිනු දැකිය හැකිය. මෙසේ සිදුවන්නේ ඇඳුමේ එක් ස්ථානයක් අනෙක් ස්ථානයකට වඩා වෙනස් ලෙස ආරෝපණය වීම නිසා ස්ථිති විද්‍යුත් විසර්ජනය වීමෙනි.
සාමාන්‍ය අකුණක් ඇතිවීමේදී ද මෙයම අති විශාල පරිමාණයෙන් සිදුවේ.
ගිනිකඳු විදාරණයේදී ඇතිවන සියුම් අළු අරෝපණයක් නැති දෙයකි. ගිනිකන්ද පිපිරී පිටතට ඒමේදී තදින් රත්වූ අළු අංශු එකිනෙක ඇතිල්ලීමෙන් ඒවා ආරෝපණය වේ. මෙසේ ආරෝපිත වන අළු වළාවක්, තවත් අළු වලාවක් සමග විසර්ජන හට ගැනීමෙනුයි අකුණ ඇතිවන්නේ. සාමාන්‍ය අකුණක් වැසි වලාකුළු දෙකක් අතර සිදුවන ලෙසම ගිනිකඳු අළු වලා දෙකක් අතර පුලිඟු පැනීමකින් ගිනිකඳු අකුණු ඇතිවේ.
ඉතා මෑතක දී සිදුකළ අධ්‍යයනයන්ගෙන් පෙන්වා දී ඇත්තේ ගිනිකඳු අකුණු ක්‍රම දෙකකට නිර්මාණය විය හැකි බවයි.
පොලවට ආසන්නයේ සිදුවන අකුණු ඇතිවන්නේ ඉහත විස්තර කළ ලෙස රත්වූ අළු අධික උෂ්ණත්වය හා පීඩනය යටතේ එකිනෙක ඇතිල්ලීමෙන් ආරෝපිත වීමෙනි. මෙය සිදුවන්නේ පිටවන දුම්වලාව තුල අසන්න ස්ථාන දෙකක් අතරයි. මෙය tribo electricity ලෙස හඳුන්වයි.

අනෙක් ක්‍රමය අධ්‍යනයට හේතු වුයේ 2015 දී චිලි රටේ කැල්බුකෝ ගිනිකන්ද පිපිරීමේදී දුටු අකුණුය. ඒවා සිදුවුයේ ගීනිකන්දට වඩා 100km පමණ ඇතිනි. පොලවට 20km පමණ ඉහළිනි. විද්‍යාඥයන් අනුමාන කරන්නේ ඉහල ගොස් දිගහල කුඩයක හැඩයට විසිරෙන අලුවළා තුනී වීමේදී අළු වලා සමග ඉහලට යන ජලවාෂ්ප මගින් අයිස් සෑදෙන බවයි මෙහිදී සාමාන්‍ය වැහි වලාකුල් අතර ආරෝපණ ඇතිවී, විසර්ජන සිදුවී අකුණු නිර්මාණය වන අන්දමටම ගිනිකඳු වලා අකුණු සෑදෙනු විය හැකිය.

මේ පිපිරීම් හා අකුණු ගැසීම් නිසා ඇතිවන කම්පන තරංග ඉතා ප්‍රබලය. බිය දනවන සුළු ය. ගුවන් ගමන් සඳහා ප්‍රබල බලපෑම් ඇතිකරයි.
"අප දන්නා තාක්ෂණ විධි ක්‍රම අනුව සොයාගත නොහැකි දේ ගිනිකඳු අකුණු අධ්‍යනයෙන් අනුමාන කළ හැකිය.ගිනිකඳු විදාරණයට මුහුණ දිය යුතු ආකාරය පිළිබඳවද කරුණු මතුකරයි." විද්‍යාඥයෝ පවසති.
"මේ සියල්ල අප මෙතෙක් මේ ලොව තියෙනවාදැයි නොදැන සිටි තව බොහෝ ප්‍රශ්න මතු කරනවා.."

උදව්:
http://volcano.oregonstate.edu
www.livescience.com

Monday, 10 July 2017

අව්රෝරා Aurora Borealis : විශ්වයේ චිත්තාකර්ෂණිය සංසිද්ධි -5

මිනිස් ඇසට දැකිය හැකි ඉතාම මනහර ස්වභාවික සංසිද්ධියක් වන අව්රෝරා යනු රාත්‍රී අහස පසුබිම් කරගෙන සිදුවන, විවිධ වර්ණ ආලෝක අතිශය කලාත්මකව ලෙලදීමක් හා බැබලීමකි. උතුරු අර්ධගෝලයේදී Nothern Lights (උත්තරාලෝක ) ලෙස හැඳින්වෙන අව්රෝරා, දක්ෂිණ අර්ධගෝලයේදී හඳුන්වන්නේ Australis ඔස්ට්‍රාලිස් ලෙසයි. සමහරු Nothern lights ලෙස පමණක් හැඳින්වුවත් අව්රෝරා උත්තර හා දක්ෂිණ ධ්‍රැව ප්‍රදේශවල ඕනෑම දවසක සිදුවිය හැකි, වසර 11කට වරක් උච්ච තත්වයට පැමිණෙන නෙත් සිත් පිනවන සංසිද්ධියකි. 
සුර්ය ගිනිසිළුවක් 
කිලෝමීටර මිලියන ගණනකට එපිටින් පිහිටන සූර්යයාගෙන් පිටවන සුර්ය ගිනිසිළුවල අධිවේගී විද්‍යුත් ආරෝපිත අංශු රැලක් මගින් මෙය ඇරඹේ. සැම අතටම විහිදෙන මෙම නිදහස් ඉලෙක්ට්‍රොන හා ප්‍රෝටෝන  කොටසක්  සුර්ය සුළං හේතුවෙන් පෘථිවියට සමීප වන්නට පැය 18 සිට දින හතක් දක්වා කාලයක් ගතවේ. පෘථිවියට ලංවත්ම පෘථිවියේ චුම්භක බල ක්ෂේත්‍ර මගින් බොහෝ අංශු පරාවර්තනය කර හැරියත් ඒවායේ ආරෝපණ බල නිසා එයින් සමහරක් චුම්බක බලය අඩු  උත්තර හා දක්ෂිණ ධ්‍රැව වලින් වායුගෝලයට ඇතුළුවේ.


පෘථිවියේ ධ්‍රැව සමග සුර්යයාගේ සිට පැමිණෙන ආරෝපිත අංශු ගැටෙනවාත් සමග වායුගෝලයේ ඇති ඔක්සිජන් හා නයිට්‍රජන් පරමාණු සමග ඝට්ටනය මේ මනහර වර්ණ සැදීමට හේතුවයි. පොලවට 100km පමණ ආසන්නයේ ඇති ඔක්සිජන් සමග ගැටීමෙන් කොළට හුරු කහ පාටත්, නයිට්‍රිජන් සමග එක්වීමෙන් නිල් හා දම් පාටත් ඇතිකරයි. ඉතා කලාතුරකින් දැකිය හැකි රතු වර්ණය ඇතිවන්නේ 200km ක් දක්වා  ඉහල උන්නතාංශයේ ඇති ඔක්සිජන් පරමාණු සමග ගැටීමෙනි. මේ වර්ණ අංශු චලනයේදී රෝස හා සුදු වර්ණයන් දැකිය හැකිවේ.
මෙම අලංකාර අවුරෝරා ආලෝක සාමාන්‍යයෙන් 50km ක් පමණ ඉහලට විහිදුනත්, පොලවේ සිට 640km දක්වා ඉහල විහිදෙන අවස්ථාත් ඇත. සුර්ය සුළං හා වායුගෝලයේ සුළං චලන හේතුවෙන් අත්‍යාලංකාර ලෙලදීම් දැකිය හැකි වේ.













මෙම ප්‍රචණ්ඩ භූ චුම්භක කුණාටුව මිනිස් දෑසට විශ්වයේ ශක්තිය දැකිය හැකි ආශ්චර්යමත් අවස්ථාවකි. සුර්යයා නිසා සිදුවන මේ අපුර්ව සංසිද්ධිය පෘථිවියේ පමණක් නොව, බ්‍රහස්පති හා එහි චන්ද්‍රයන්ගේත්, සෙනසුරු, යුරේනස් හා නැප්චුන් ගේද සිදුවන බව සොයාගෙන ඇත.

පෘථිවියේ මෙය වඩාත් හොඳින් දැකිය හැකිවන්නේ කැනඩාවේ උතුරු ප්‍රදේශවල, ඇලස්කාව, ග්‍රීන්ලන්තය, අයිස්ලන්තය, නෝර්වේ, සයිබීරියාව වැනි උත්තර ධ්‍රැවයට ආසන්න ප්‍රදේශ හා දක්ෂිණ ධ්‍රැවයට ආසන්න ඇන්ටාක්ටිකාව හා තස්මෙනියාවේ දීය.
පෘථිවියට පිටත චන්ද්‍රිකා මගින්ද අවුරෝරාවල මනහර ඡයාරුප ලබාගෙන ඇත. ජාත්‍යන්තර අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානයේ ගගනගාමීන් මේවා දැක සාතිශය සතුටට පත්ව ඇත.

අව්රෝරා විද්‍යාත්මකව පැහැදිලි කිරීමට පෙර වසර දහස් ගණනක් මිනිස් සිත් අමන්දානන්දයට පත්කර ඇත. චීන ජාතිකයන් මේවා ආකාශ සර්පයින් ලෙසද, සමහර ආදී වාසීන් ඔවුන්ගේ මුතුන් මිත්තන්ගේ ආත්මයන් ගිනිගොඩක් වටා නර්තනයේ යෙදෙන ආකාරය ලෙසද අර්ථ දැක්වුහ. තවත් සමහර ආදිවාසී මෙය ඔවුන් දඩයම් කළ සතුන්ගේ ආත්ම රංගන ලෙස දුටහ. රෝම කථාවල අව්රෝරා හඳුන්වන්නේ අරුණාලෝකයේ දෙවඟන ලෙසයි. දේශ ගවේෂකයන් සිතුවේ මේ ආලෝක මියගිය රණශුරයන් දිව්‍යලෝකයේ අවදිවන ආකාරය බවයි!

මේ වීඩියෝවත් බලා තුටුවන්න.
video

උදව්:
www.northernlightscentre.ca
www.livescience.com