Saturday, 1 February 2020

රෝග නිරෝධායන මධ්‍යස්ථානය Quarantine යනු කුමක්ද?

චීනයේ කොරෝනා වයිරසය ආසාදනය නිසා තනි කිරීමකට ලක්වූ වූහාන් ප්‍රදේශයේ සිට ශ්‍රී ලංකික සිසුන් රැසක් සැලසුමක් ඇතිව ලංකාවට රැගෙන විශේෂ රෝහලක රැඳවීම අද දවසේ ප්‍රධාන මාතෘකාවක්. මෙවැනි ස්ථානයක් නිරෝධායන මධ්‍යස්ථානයක් quarantine ලෙස හැඳින්වෙන්නේ. මේ ගැන කවුරුත් දැනුවත්වීම වැදගත් කියල හිතුන.
Quarantine is
1 : isolation of people, animals, or things (as plants) out of a certain area to prevent the spread of disease or pests. 
2 : a period during which a person or animal with a contagious disease is isolated.
( Merriam- Webster Dictionary)

1. යම් රෝගයක් හෝ පළිබෝධයක් පැතිරවීම වැලැක්වීම උදෙසා මිනිසුන්, සතුන් හෝ පැළෑටි වැනි දේ යම් ප්‍රදේශයකට ඇතුළුවීමෙන් වැලැක්වීම.
2. පැතිරයන රෝගයක් වැලැක්වීමට මිනිසුන් හෝ සතුන් අන් අයගෙන් වෙන්කර තනිකර තැබීම.


වඩා විස්තරාත්මකව කිවහොත් රෝගයක් හෝ පලිබෝධයක් පැතිරවීම වැලක්වීම උදෙසා පුද්ගලයින්, ශාක හෝ භාණ්ඩ චලනයට සිමා පැනවීම. මිනිසුන් මගින් සම්ප්‍රේෂණය වන රෝගයක් උදෙසානම් මෙය රෝගය වැළඳුන බව සායනිකව තහවුරු නොකළ, එහෙත් රෝගයට නිරාවරණය වී යයි සිතිය හැකි පුද්ගලයින් වෙන්කර  රඳවා ගැනීමක් විදියට හඳුන්වන්න පුළුවන්.
රෝගය වැලඳී ඇති බව තහවුරු කල පුද්ගලයන් වෙන්කර තැබීම හඳුන්වන්නේ isolation කියයි. මේ දෙකේ වෙනසක් තිබෙන බව පැහැදිලි ඇති.
උදාහරණයක් විදියට ලාදුරු රෝගයට ඖෂධ සොයාගෙන නොතිබුණු කාලයේ රෝගය  පැතිරීම වැලැක්වීමට රෝගය වැළඳුනු පුද්ගලයන්ට ප්‍රදේශයක් වෙන්කර, පිටස්තර පුද්ගලයන්ට එම ප්‍රදේශයට යාම තහනම් කිරීම. එවැන්නක් හඳුන්වන්නේ Isolation කියල.
 රෝගයට නිරාවරණය වූ බවට සැක, නමුත් රෝගය වැලඳී ඇති බවට තහවුරු නොවූ නිරෝගී පුද්ගලයන් රඳවාගැනීම ක්වොරන්ටින් කියන්නේ. මේක රෝගයක් පැතිරීම වැලක්වීමට ගන්න පූර්ව උපාය මාර්ගයක් කියන්න පුළුවන්.  සාමාන්‍යයෙන් ක්වොරන්ටින් සඳහා නිශ්චිත කාලසීමාවක් තියනවා. කොරෝනා වයිරසයේ  බීජෞෂණ සමය වන දින 14 තුළදීයි රෝග බීජ ඇති කෙනෙක්ගෙන් තවත් කෙනෙක්ට සම්ප්‍රේෂණය වීමේ හැකියාව තියෙන්නේ. ඒ නිසා රෝගයට නිරාවරණය වූ බවට සැක සහිත අය හෝ රෝගීන් ඇසුරු කල පුද්ගලයන් වෙන්කර තැබිය යුත්තේ දින 14ක්. ඉබෝලා වයිරසය සඳහා මෙම කාලසීමාව දින 40ක් වුණ අතර, ඇන්ත්‍රක්ස් රෝගය සඳහා එය විෂබිජහරණ යන්ත්‍රයක් යටින් ගමන් කිරීම හා ඊට පෙර ඇඳ සිටි ඇඳුම් විනාශ කිරීම ප්‍රමාණවත් වුණා.
මෙහිදී සැලකිය යුතු කරුණ වෙන්නේ ක්වොරන්ටින් එකක ඉන්නේ නිරෝගී පුද්ගලයන් බවයි. ඒ අයට අවශ්‍ය පහසුකම් සැපයීම, වෙනත් රෝගයක් වැළඳුනහොත් ප්‍රතිකාර සැපයීම මෙන්ම නිරතුරු ඔවුන් පරික්ෂාවට ලක් කිරීම කල යුතුයි. ඒ නිසා එම නිරෝධායන ප්‍රදේශය ඇසුරු කරන්නට හෝ එහි සේවය කරන්නට සිදුවන පුද්ගලයන් උදෙසා වෙනම ආරක්‍ෂිත ඇඳුම් හා විෂබීජ නාශන ක්‍රියාවලියට ලක් වීම සිදුවෙන්නවා. අද කාලයේ දුරකථන හා අනෙකුත් මාධ්‍ය තිබෙන නිසා නිරෝධයනයක ඉන්න පුද්ගලයන්ට තම පවුලේ අය සමග සම්බන්ධතා පැවැත්වීම එතරම් අපහසුවක් නැහැ.
 ඇත්තෙන්ම බැලුවහොත් නිරෝධායන මධ්‍යස්ථානයකට පහසුකම් සැපයීමයි වඩා අභියෝගාත්මක වෙන්නේ. එහි ඉන්නේ බොහෝවිට එකිනෙකා නොහඳුනන පුදගලයන්. ඔවුන්ගේ අවශ්‍යතා හා ප්‍රමුඛතා විවිධයි. මෙවන් මධ්‍යස්ථනයක පුද්ගල සංඛ්‍යාව වැඩිවත්ම ගැටළු වැඩිවෙන්නට ඉඩ තියනවා. පහසුකම් සපයන පුද්ගලයන්ට, ඉතා කුඩා අවශ්‍යතාවකට උදව් කරන්නට වුණත් වෙනම ඇඳුම් පැළඳුම් හා ආවරණ වලින් යුක්තව සැරසෙන්න වෙනවා.අනිත් අතට ඒවායේ ඉන්න සිදුවෙන පුද්ගලයින්ටත් තරමක මානසික පීඩනයක් සහිත දෙයක්. තමන් නිරෝගී වුණත් රෝගී වෙයිද බිය සහ නිරෝගිව සිටිමිනුත් අන් අයගෙන් වෙන්වී සිටීමට සිදුවීම නිසා හිත කරදරෙන් ඉන්න වෙන්නේ. නමුත් මේ සියල්ල වැඩි දෙනෙක්ගේ යහපත පිණිසයි.
බොහෝ රටවල මෙවැනි මධ්‍යස්ථාන සලකුණු කරන්න කහ වර්ණ කොඩියක් ඔසවනවා. එහෙම නැත්නම් කහපාට දැන්වීම් පුවරුවක් ප්‍රදර්ශනය කරනවා. අපේ රටට අලුත් දෙයක් වුනාට සමහර රටවල රෝහල්වලට අනුබද්ධිතව හදිසියකදී මේ සඳහා වෙන් කරන්න පුළුවන් ඉඩක් වෙන් කරලා තියෙන්නේ. ඒ කොටස කහ වර්ණ කරලා තියෙනව සමහරවිට.

විශේෂ අවස්ථාවලදී විශාල ප්‍රදේශයක් හෝ නගරයක් නිරෝධායන කල අවස්ථා අහන්න ලැබෙනවා. කොරෝනා වයිරසය වේගයෙන් පැතිරුණු චීනයේ වූහාන් නගරය දින ගණනාවක් තහනම් කලාපයක් බවට පත්කළේ ඒ අනුව.
රෝගියෙක් බවට සැක සහිත කෙනෙක් තම නිවසේම රඳවා තැබීමත් සමහරවිට අනුගමනය කරන නිරෝධායන ක්‍රමයක්. ඇම්බියුලන්ස් බස් හා ජංගම බස්වල රඳවා තැබීමත් සමහරවිට කෙරෙනවා.


සමහර රටවල මේ සඳහා නීතියෙන්ම ඉඩ දීල තියනව. ඔස්ට්‍රේලියාව දැඩි නිරෝධායන නීති සහිත රටක්. ඉතා දිගුකලක් ප්‍රධාන ගොඩබිමෙන් වෙන්ව සිටීම නිසා නිර්මිත ඔවුන්ගේ විශේෂ පරිසරය රැකගැනීම උදෙසා  බොහෝ පලිබෝධ හා රෝග සඳහා නිරෝධායන ක්‍රියාවලියක් ක්‍රියාත්මක වෙනවා. සමහර රටවල නීති යටතේ යම් රෝග බහුලව තිබෙන රටවල සංචාරයට යන අයට ප්‍රතිශක්තිකරණ එන්නත් ගැනීම අනිවාර්ය කර තිබෙනවා. යම් රටක මිනිසුන් අතර රෝගයක් පැතිරෙමින් තිබෙන කාලයක ඒ රටේ සංචාරය කර පැමිණියහොත් වෛද්‍ය පරීක්ෂණවලට ලක්ව ප්‍රතිඵල ලබන තෙක් රඳවා ගැනීම් සිදුකිරීම සඳහා රටට ඇතුල්විය හැකි ස්ථාන වලට සම්බන්ධිත නිරෝධායන මධ්‍යස්ථාන පිහිටවා තිබෙනවා. නොයෙකුත් රටවල ආහාර හා පැළෑටි සඳහා නිරෝධායන මධ්‍යස්ථාන තියෙනවා.
අපේ රටට අලුත් දෙයක් වුණාට මානව නිරෝධායන මධ්‍යස්ථාන ක්‍රියාත්මක වීමේ දීර්ඝ ඉතිහාසයක් තියනව. Quarantine වචනය ඉතාලි භාෂාවේ quarantia gioni: දින හතළිහක් වදන් වලින් බිඳී ආ ලෙසයි සැලකෙන්නේ. 12 වන සියවසේ යුරෝපයේ හා ආසියාවේ පැතිර තිබුණු Black Death සම්බන්ධිත වසංගත රෝගය පැතිරීම වැලැක්වීමට වෙනත් රටවලින් පැමිණෙන නැව් ගොඩ බැස්වීමට පෙර දින 40ක් මුහුදේ රඳවා තිබීම මෙම අදහසේ ආරම්භය ලෙස සලකන්න පුළුවන්.
නමුත් ඊට පෙර සිටම ආසියා හා  අප්‍රිකා රටවල යම් රෝග වැළඳුනු පුද්ගලයන් දින හතක් යනතෙක් නිවසේ වෙන්කර තැබීමේ පුරුද්ද තිබුනා. කහ සලකුණක් වෙනුවට කොහොඹ අත්තක් ගෙදර දොරකඩ එල්ලීම අපේ සිරිතක්නේ.
මොනතරම් හොඳ දේ සිදුකළත් ඒ සඳහා එන විරෝධතාත් තියෙනවා. ටයිෆොයිඩ් මේරි නමින් ප්‍රසිද්ධ අයර්ලන්ත ජාතික මේරි මැලෝන් නිරෝධයනයක වසර 26 ක් රඳවා තැබීමට සිදුවීම කාලසීමාව පිලිබඳ ප්‍රශ්න  ඇතිකළා. ඇය උණසන්නිපාත වාහකයෙක්. ඇයට රෝගය වැලඳුනේ නැතිවුණත් ඇය මගින් පුද්ගලයන් ගණනාවකට රෝගය පැතිරුණා. කිසිම කෙනෙක්ට අහර පිළියෙළ කර නොදීමේ පොරොන්දුව මත වසර තුනක් දිවයිනක රඳවා තැබුවත් ඇය පොරොන්දුව කඩකර සෑදු පුඩිමක් හේතුවෙන් තවත් අය රෝගී වීම නිසා ඇයට 1938දී මියයන තෙක් වසර 23ක් නිරෝධායන දිවයිනේ දිවි ගෙවන්නට වුණා.
වැඩි පිරිසක් නිරෝධායන ස්ථානයක තබාගෙන තිබියදී ඒ සැමට අවශ්‍ය මුලික පහසුකම් සැපයීමේ අඩුපාඩු තවත් විරෝධතා එන්නට හේතුවක්.
ඉබෝලා වයිරසය පැතිරුණු කාලයේ එම රටවල ස්වේච්ඡා සේවයට ගිය වෛද්‍ය සේවයේ සමහර අයව නැවත පැමිණි පසු දින 21ක් රඳවා ගැනීම ගැන ඇමරිකා රජයට විවේචන එල්ල වුණා.
නිරෝධායනයක තම ඥාතියෙක් හිතවතෙක් සිටියි නම් ඔවුන් සමග දුරස්තව කතාබහ කර ඔවුන් සැනසීම හිතවතුන්ට කල හැකියි. එසේම එවන් මධ්‍යස්ථාන පවත්වා ගැනීමට මුල්‍ය හා වෙනත් පහසුකම් සඳහා ආධාර සැපයීමත්, ස්වේච්ඡා සේවය සඳහා ඉදිරිපත් වීමත් අනෙක් මහජනතාවට කළ හැකියි. තත්වය තේරුම් ගෙන ඊට සහය වීමෙන් කෙටි කලක් තුළ තම රටේ අදාල රෝගය පැතිරීම වැලැක්වීමට දායක වෙන්න පුළුවන්.

මේ වීඩියෝව ඊයේ (2020 ජනවාරි 31)එක්සත් රාජධානියේ නිරෝධායන ඒකකයක සිටින කෙනෙක් BBC හරහා මුදාහැරි එකක්. මේ ලින්ක් එකෙන් බලන්න. https://www.bbc.com/news/av/uk-51332746/coronavirus-in-quarantine-after-being-repatriated-from-china

උදව්:
https://en.wikipedia.org/wiki/Quarantine
globalnews.ca/news/6479697/how-quarantines-work-in-canada/
https://www.vox.com/2014/10/28/7079655/quarantine-explainer
https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2014/10/30/360120406/awful-moments-in-quarantine-
www.vox.com/2014/10/28/7079655/quarantine-explainer

Tuesday, 31 December 2019

මුසු නොවෙන මුහුදු: Gulf of Alaska

ලෝකයේ සාගර හතක් ඇතිබව අපි ඉගෙනගෙන තියනව. හඳුනාගැනීමේ පහසුවට මිනිසුන් විසින් බෙදා වෙන්කර තිබෙනවා මිස ඇත්තටම මේ එකම සමුද්‍ර තටාකයක්. එකම ජලය නැගෙමින් බිඳෙමින් ගලමින් එහෙමෙහෙ ගමන් කරන්නේ.  මේ එකම සමුදුරු තටාකයේ  මුහුදු දෙකක් හමුවෙන මුත්, ඒවායේ ජලය එකිනෙක මිශ්‍රවන බවක් නොපෙනෙන, පැහැදිලිව වෙනස් වර්ණවලින් යුක්තව තියෙන අපුර්ව ස්ථානයක් ලෝකයේ තියෙනවා. ඒ Gulf of Alaska ලෙසින් හැඳින්වෙන පැසිෆික් සාගරයත් ආක්ටික් සාගරයත් හමුවන ස්ථානය. හරියටම කිව්වොත් උතුරු පැසිෆික් සාගරයත්, ආක්ටික් සාගරයේ බෙරින්ග් මුහුදත් හමුවන ස්ථානය.
ඉතා පැහැදිලි ලෙස දැකිය හැකි අන්දමින් සාගර දෙක හමුවන ස්ථානය පෙන නගන අතර වෙනස් වර්ණයන්ගෙන් යුක්තව පවතිනවා. ඒ අතරමැද තිරය පැහැදිලිව දක්නට තියෙනවා. මෙය වෙරල තීරයක් නොවෙන අතර මුහුද මැදදී දැකිය හැකි සංසිද්ධියක්.
මේ සඳහා හේතු දැක්වීම් මෙන්ම විවිධ මතයන්ද ලොව පුරා දක්නට ලැබෙනවා. මුලින්ම මෙවැනි චිත්තකර්ශනිය ස්ථානයක් ඇතිවීමට හේතු සොයා, ඉන් අනතුරුව අනෙකුත් මතයන්ගේ නිරවද්‍යතාව විමසමු.
මෙම මුහුදු හමුවන තිරය පිහිටන්නේ වසර 30 000 කට පෙර අයිස් යුගයේ ආසියානුවන් ඇමරිකානු මහද්වීපයට පැමිණි බෙරින්ගියා පාලම හැදුනු  රුසියාවේ සයිබීරියාව හා උතුරු ඇමරිකාවේ ඇලස්කාව අතර ප්‍රදේශයට මදක් පහලින්. ගල්ෆ් ඔෆ් ඇලස්කා ඇලස්කාවට වගේම කැනඩාවේ කොටසකටත් මායිම් වෙනවා. (ඇලස්කාව ඇමරිකාවට අයිති මුත් කැනඩාවට පමණක් භූමියෙන් සම්බන්ධ ජනපදයක්).

පිහිටීම අනුව නම් මිනිසුන් විසින් නම් කරන ලද සාමාන්‍ය සාගර දෙකක් හමුවන ස්ථානයක්. ආක්ටික් සාගරය වගේම පැසිෆික් සාගරයෙත් තියෙන්නේ මුහුදු වතුර. කිසිම ආකාරයක ගල් පරයක් හෝ වෙනත් මුහුදේ ගොඩනැගීමක් ඇත්තෙත් නැහැ.

එහෙම පැහැදිලිව පෙනෙන වෙනස්කම් ඇතිවෙන්නේ කොහොමද?
වෙනස තියෙන්නේ ජලයේමයි. ජලයේ ඇති භෞතික හා ජෛව විද්‍යාත්මක වෙනස්කම් නිසායි වර්ණ වෙනස්කමක් සහිත මිශ්‍ර නොවෙන ස්වභාවයක් පෙනෙන්නේ.  මුහුදු දෙකෙහි ඇති ජලයේ ලවණතා වෙනස, ඝනත්ව වෙනස, උෂ්ණත්ව වෙනස සහ මෙම ස්ථනයේ ඇති දියසුලිවල ස්වභාවය නිසා සිදුවන දෙයක්.
කොපර් ගංගාව 
ගල්ෆ් ඔෆ් ඇලස්කා ඉහල කොටසට ජලය ගලා එන ප්‍රධාන මගක් වන්නේ ඇලස්කාව මැදින් ගලා එන සැතපුම් 286ක් දිග කොපර් ගංගාවයි. ඇලස්කාව තුල ග්ලැසියර ඇති ප්‍රදේශයෙන් පටන්ගෙන ඛාදනය වන ග්ලැසියර් කොටස් සමග අධික ඛනිජ ප්‍රමාණයක් සහිත මැටි රැගෙනයි මෙම නදිය මුහුදට එකතු වන්නේ. බලාපොරොත්තු විය හැකි පරිදිම අධික මිරිදිය ප්‍රමාණයක් අඩංගු නිසා දකුණු දෙසින් ඇති පැසිපික් සාගරයට වඩා ලවණතාව මෙන්ම කරදිය සාන්ද්‍රණය ද අඩුයි. මෙලෙස ලවනතවයේ ඇති වෙනස නිසා ඝනත්වයද වෙනස් වෙනවා. ඝනත්වයෙන් වෙනස් නිසා ජලය එකිනෙක මිශ්‍රවීම සිදුවන්නේ අඩුවෙන්. මැටි හා අඩු ලවනතාව ඇති ජලය නිසා අඩු වර්ණයක් එම ජලයේ දැකිය හැකිවන අතර, ලවනතාව වැඩි කරදිය සහිත උතුරු පැසිෆික් මුහුද තද වර්ණයෙන් යුක්ත වෙනවා.
ජලයේ ඇති ප්ලවාංග වල වර්ණය මුහුදු ජලයේ වර්ණ වෙනසට තවත් හේතුවක්. ඉහත විස්තර කර ඇති පරිදි ලවනතාව, ඛනිජ ප්‍රමාණය ආදිය වෙනස් නිසා ඒ මත සැදෙන ශාක ගහනයන් වෙනස් වෙන අතර ඒ මත යැපෙන මුහුදු ජිවින්ද විවිධත්වයෙන් යුතු වෙනවා. නිතිපතා ගලා ආ ජලයේ ඇති ඛනිජ තැන්පත්වීම හේතුවෙන් එම කලාපය අධික පෝෂණ මාධ්‍යයක් නිසා ශාක ප්ලවාංග වැඩි ප්‍රමාණයක් වැඩෙමින් තියෙනවා. ඒ නිසා ජලය තද වර්ණයෙන් යුතුයි.  ගලා එන ග්ලැසියර ඛාදන ශීත මිරිදිය ජලයේත්, ආක්ටික් සාගරයෙන් එන ජලයේත්  ශාක ප්ලවාංග අඩු ප්‍රමාණයක් තිබීම එම ජලය වර්ණයෙන් අඩු වීමට හේතුවක්.
කැලිෆෝනියා විශ්ව විද්‍යාලයේ පර්යේෂකයෙක් වන මහාචාර්ය කෙන් බ්රුලන්ඩ් පවසන්නේ  ඛනිජ ප්‍රමාණයක් රැගෙන මුහුදට වැටෙන ග්ලැසියර් කොටස් ඉතා සෙමින් චලනය වන Subpolar දියවැල් සමග වාමාවර්තව චලනය වෙන අතර  ඊට පහලින් ඇති උතුරු පැසිෆික් දියවැල් චක්‍ර  දක්ෂිණාවර්තව චලනය වන බවයි. මෙලෙස ජලධාරා දිශාවන් දෙකකට චලනය වන නිසාත් එකිනෙක හා මිශ්රවීමේ අවස්ථාව අඩුවී වර්ණ වෙනස එලෙසම පවත්වාගෙන යනවා.
ඊළඟ කරුණ උෂ්ණත්ව වෙනස. ග්ලැසියර කොටස් සමග එන ජලය මෙන්ම ආක්ටික් ප්‍රදේශයෙන් එන ජලයද අනිවාර්යයෙන්ම පැසිෆික් සාගරයේ ඇති මුහුදු ජලයට වඩා උෂ්ණත්වයෙන් අඩුයි. එම උෂ්ණත්ව වෙනසත් මෙම ජල ප්‍රවාහ දෙක එකිනෙක මුසුවීම පමා කරනවා.

මුහුදු හමුවන ස්ථානයන්හි ජලය මිශ්‍ර නොවීම ගැන ඇති අසත්‍ය මත වන්නේ ලෝකය තුල ඇති මෙවැනි එකම ස්ථානය බවයි. එකිනෙකට වෙනස් ලවනතා, උෂ්ණත්ව ඇති ඕනෑම සමුද්‍ර දෙකක් හමුවන තැනක මේ ආකාරයේ වර්ණ වෙනසක් හා ජලය එකිනෙක මුසු නොවීමේ ස්වභාවයක් දකින්නට පුළුවන්. අත්ලාන්තික් සාගරය හා මධ්‍යදරණි මුහුද හමුවන ජිබ්රෝල්ටා සන්ධිය එයින් එකක්.
ජලය  මිශ්‍ර නොවෙනවා යන්න අනෙක් සත්‍ය නොවෙන කරුණයි. විවිධ හේතු නිසා ජලය එකිනෙක මිශ්‍ර වීමට මැලි බවක් දැක්වූවත් එකිනෙක හමුවන ස්ථාන නිරතුරු චලනය වෙමින් පවතින අතර ජලය මිශ්‍ර වී සමුදුරු දියවැල් ඔස්සේ විවිධ දිශාවන්ට ගමන් කරනවා.
පින්තුරවල දකින්නට ඇති පරිදි ස්ථිර රේඛාවක් ලෙස නොවෙනස්ව මෙම තීරුව පවතින්නේද නැහැ.  ජල තරඟවල වේගය අනුව එහෙ මෙහෙ යමින්, සමහරවිට හඳුනාගත නොහැකි ලෙස ජල වර්ණ මිශ්‍ර වෙනවා..
බොහෝ ලිපි ආදියේ සඳහන් වෙන්නේ මෙය අත්ලාන්තික් හා පැසිෆික් සාගර හමුවන තැනක් ලෙස වුවත් එය එසේ නොවෙන බව ලෝක සිතියමක් දෙස බැලීමෙන් පැහැදිලි කරගත හැකියි. අත්ලාන්තික් හා පැසිෆික් සාගර හමුවන්නේ දකුණු ඇමරිකා මහාද්වීපයේ චිලි රටට අයත් කෙලවර තුඩක් වැනි කේප් හෝන් වලට පහලින් පමණයි. ඒ මන:කල්පිත සීමාව කේප් හෝන් සහ ඇන්ටාක්ටිකාව සම්බන්ධ කරන ඍජු රේඛාවකි. එතන මෙවන් සාගර වෙන්කර හඳුනාගත හැකි ලකුණක්  පියවි ඇසින් දකින්නට ලැබෙන්නේ නැහැ.

උදව්:
http://ccom.unh.edu/theme/law-sea/gulf-alaska-margin-obliques
https://www.youtube.com/watch?v=NA5-XGcj0LQ
www.truthorfiction.com/two-oceans-meet-but-do-not-mix-in-the-gulf-of-alaska/
https://earthobservatory.nasa.gov/images/83754/springtime-in-the-gulf-of-alaska
researchgate.net/figure/Gulf-of-Alaska-region-geography-and-location-of-previous-DSDP
https://blogpatagonia.australis.com/

Tuesday, 24 December 2019

නත්තල් සීයාගේ නිල නිවස Rovaniemi

සාමය, සතුට, බලාපොරොත්තු සමගම නත්තලත් එක්කම එන තව දේ අතර නත්තල් ගස්, තෑගි, නත්තල් සීයා ප්‍රමුඛයි. විවිධාකාරයෙන් නත්තලට සම්බන්ධ වූ මේ දේවල් ඇත්ත දේට සම්බන්ධ කිරීම ලොව පුරා සිදුනවා.
නත්තල් සීයා ගැන හැමදෙනාම තුල තියෙන්නේ බලාපොරොත්තු පොදි බැඳගත් ආදරයක්. උතුරුකරයේ ලස්සන තැනක ඉන්න නත්තල් සීයා තෑගි බෙදන්න පිනිමුවන් බැඳපු කරත්තෙන් එනකල් බලා ඉන්න සිඟිත්තෝ ලොව පුරාම ඉන්නවා. නත්තල් සීයා තෑගි දෙන්න  පිටත්වෙන්න කලින් ගිහින් ඔහුව බැහැදකල එන්න පුළුවන් නත්තල් සීයාගේ ගමක් තියන බව දන්නවද? නත්තල් සුරංගනා කතාවකින් ගත්ත වගේ හිමෙන් වැසුණු ගස්, හිම පිරුණු පාරවල්, හිමෙන් ආවරණය වෙච්ච වහලවල් තියෙන, පිණිමුවන් ඉන්න පින්තුරයක් වගේ පළාතක ඔහු ඇත්තටම ඉන්නවා.

නත්තල් සීයාගේ ගෙදර තියෙන්නේ පින් කරපු අය ඉන්න පින්ලන්තේ. ඔහු ඉන්නේ උත්තර ධ්‍රැවයේ කියලනේ අපි අහල තියෙන්නේ. ඒක තරමක් දුරට හරි. හරියටම කිව්වොත් පින්ලන්තයේ හෙල්සින්කි නගරයේ ඉඳල කිලෝමීටර් 822 කට උතුරින් තියෙන Rovaniemi  නගරයේ තමයි නත්තල් සීයාගේ ගෙදර තියෙන්නේ. ලැප්ලෑන්ඩ් ප්‍රදේශයේ ප්‍රධාන නගරය වන රෝවියනෑමි නගරයෙන් කිලෝමීටර් 8ක් උතුරට ගියාම නත්තල් සීයාගේ ගෙදර ඇතුලත් ගම තියෙනවා.
පහන් පෙලට ඉහලින් තියෙන නිල් පාට රේඛාවෙන්
සංඛේතවත් කරන්නේ ආක්ටික් චක්‍රයයි
ආක්ටික් චක්‍රය ලෙසින් ලෝක සිතියමේ හඳුන්වන අක්ෂාංශ 66͒ තිබෙන චක්‍රය ඒ ගම හරහා යනවා.  ආක්ටික් චක්‍රයට ඉහලින් පිහිටන භුමි ප්‍රදේශ ගිම්හානයේ මුළු දවස පුරාම වගේ ඉර දක්නට ලැබෙන අතර ශිශිර කාලයේ ඉතා දිගු රාත්‍රී කාල සහිතයි. පැයක් දෙකක් තරම් සුළු වෙලවකටයි ඉර පායන්නේ. දෙසැම්බර් මාසයේ සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය රින 10͒ C ත් - 20͒ C ත් අතර. අඩුම උෂ්ණත්ව වාර්තා වෙන්නේ ජනවාරිවල.
රෝවියනෑමි නගරයේ ගුවන් තොටුපලක් තියන නිසා හෙල්සින්කි නුවර ඉඳන් ගුවන් මගින් යන්න පුළුවන්. බස් හා දුම්රිය සේවාත් තියනව. 
සංචාරකයන් සඳහා හෝටල්, tree house, AirBnB ආදී පහසුකම් තියනව. නියම නත්තල් හැඟීම් දැනවෙන නත්තල් කාලෙට ඉල්ලුම වැඩි හින්ද අනිත් කාලවලට වඩා ටිකක් මිලයි. පිටත හෝටලයක නැවතිලා ගම බලන්න එන්න කැමති අයට ඒ සඳහා බස් සේවා තියනව.
Santa Clause Village එකට යන්න මුදලක් අය කරන්නේ නැහැ. විනෝද වෙන්න බොහොමයක් අවස්ථා ඒ වටපිටාවේ තියනවා.
හැබැයි නත්තල් සීයාගේ ගෙදරදී ඔහුව මුණ ගැහෙන්න කලින් වෙලාවක් වෙන් කරගන්න ඕන. පුංචි දොරවල් ජනෙල ඇති නත්තල් සීයාගේ ගෙදරට ඇතුල්වෙලා ඒ තුලින් ගමන් කරන එක පුංචි දරුවෙක්ට කෙතරම් සතුටක් ඇති කරයිද? ඒ ඇවිදගෙන යන අතරමග නත්තල්  සීයාගේ නත්තල් ආච්චි පොඩි ළමයින්ට රසකැවිලි හදමින් ඉන්නවා දකින්නත් පුළුවන්. ඒ වගේම නත්තල් සීයාගේ උදව්කාර අඟුටුමිට්ටෝ ඔවුන්ගේ කම්හලේ තෑගි සකස් කරනවා බලන්නත් පුළුවන්. සමහර වෙලාවට නත්තල් සීයා ලඟට යන්න මග පෙන්වන්න අඟුටුමිට්ටෙක් උදව් කරන්නත් එනවා. ලොව පුරා දරුවන්ගෙන් ලැබුණු ලිපි කියවමින් ඉන්න, තෑගි බෙදන්න යන්න සුදානම් වෙන නත්තල් සියා ලඟට වෙලා ඉන්න කුඩා කණ්ඩායමකට විනාඩි 5ක ඉඩක් ලැබෙනවා. පුංචි දරුවන්ගේ හීනයක් වගේ මේ අවස්ථාව ලබාගත් පියෙක් පවසා තිබුණේ " මට මගේ දුවට නත්තල් සීයා කෙනෙක් අන්දවල  පෙන්වන්න තිබුණ. මුදල් වියදම් කර පොඩි අට්ටලෙකුත් හදල අඟුටුමිට්ටෝ ටිකකුත් පෙන්වන්න තිබුණා. ඒත් මෙවන් පරිසරයක ඇත්තම නත්තල් සීයා කියල ඒත්තු ගැන්වෙන විදියට ඔහු හමුවීමට ලබා දීමෙන් ඇය ලැබූ සතුට මිල කරන්න බැරි අනගි අවස්ථාවක්".
නත්තල් සීයා මුණගැහෙන සුවිශේෂ අවස්ථාවට අමතරව තව විනෝද වෙන්න බොහොමයක් දේවල් සීයාගේ නිලලත් ගමේ තියනව. එයින් තවත් වැදගත් ස්ථානයක් ගමේ තැපැල්හල.
ලොව පුරා  සිඟිත්තෝ නත්තල් සීයාට එවන ලියුම් හුවමාරු වෙන මේ තැපල් හලෙන් එම තැපැල් හලට විශේෂ මුද්දරයක් සහිතව ලෝකේ ඕනෑම රටකට ලිපි යවන්න පුළුවන්. නත්තල කාලේදී ලිපි කටයුතු කෙරෙන්නේත් නත්තල් සීයාගේ අඟුටු මිට්ටෝ වගේ සැරසුණු අය අතින්. මේ ගමේ තෑගි, සිහිවටන, ඇඳුම්, චිත්‍ර ආදිය  ගන්න පුළුවන් කඩ සාප්පුත් තියනවා. කන්න බොන්න රෙස්ටුරන්ට් හා බීමහල් අඩුවක් නැහැ. 
ඊට අමතරව මුදල් ගෙවා හිම බල්ලන් යෙදු  හෝ පිණිමුවන් ඇදගෙන යන ස්ලේ එකක රවුමක් යන එකත් මේ ගමේදී කරන්න පුළුවන්. snowmobile එකක් කුලියට අරගෙන පැය දෙක තුනක සවාරියක් කැලැව මැද්දෙන් යන්නත් පුළුවන්.
හිමමත ලිස්සීම හිමමත ස්කෙටින්ග් වගේ සාමාන්‍ය හිම ක්‍රීඩා කරන්නත් අවස්ථාව තියනව.
හිමවලින් ආවරණය වෙච්ච Arctic Snow Hotel එකේ නැවතිලා ඉන්න අසීරුනම් දැකබලාගෙන එන්නත් පුළුවන්. වීදුරුවලින් නිර්මිත වහලක් තියන Snowman World Glass Resort සුවපහසු, සුඛෝපභෝගී නවාතැනක්.  SantaClause පාර්ක් එකේ විනෝද වෙන්නත් පුළුවන්. ඒ වගේම රාත්‍රියට අව්රෝරා බලන්න චාරිකාවක නිරත වෙන්නත් පුළුවන්.
මේ හැම දෙයක සඳහාම අය කිරීමක් කරනවා. ලබාගන්න හැකි අත්දැකීම් වලට මිලක් නැහැ.
නත්තල් සීයාගේ ගම බලන්න දැන් වසරකට ලක්ෂ පහක් පමණ සංචාරකයින් පිරිසක් එනවා. ඒක නත්තල් සීයාගේ ගම හින්ද ඔහු හැමදාම ගෙදර ඉන්නවා. ඉතින් වසර පුරාම සංචාරකයින්ට ඇවිත් ඒ කාලයට සුදුසු විනෝදාත්මක අත්දැකීම් ලබන්න පුළුවන්.

නත්තල් සීයාගේ ගම කාගේ සංකල්පයක්ද?
නත්තල් සීයා ලෙස සැලකෙන සාන්ත නිකොලස් තුමා ජීවත්වුයේ තුර්කියේ. එහෙත් නත්තල් සීයා උත්තර ධ්‍රැවයේ ජිවත්වන බවට මුලින්ම නිර්මාණයක් ඉදිරිපත් කර තිබුනේ 1866 පළවූ Harper නම් සඟරාවකයි. 1927 පින්ලන්ත රේඩියෝ වැඩසටහනකදී මාර්කස් නම් වැඩ සටහන් ඉදිරිපත් කරන්නෙක් ලැප්ලෑන්ඩ් හිදී නත්තල් සීයාගේ සෙල්ලම් බඩු හදන කම්හල හමුවූ බවට වැඩසටහන් කිහිපයක් කළා. දෙවෙනි ලෝක යුධ සමයේ මෙම ප්‍රදේශය දරුණු  සටන්වලින් විනාශ වී ගියා.
Roosvelt Cottege 
1950 දී ලෝක යුද්ධයෙන් විනාශ වූ ප්‍රදේශවල චාරිකාවක නිරතවුණු එවක ඇමරිකානු ජනාධිපති රූස්වෙල්ට් මහතාගේ බිරිඳ වන එලිනෝර් රුස්වෙල්ට් මැතිනිය මෙම ප්‍රදේශයට පැමිණීම සනිටුහන් කරන්නට එවක ආක්ටික් චක්‍රය ගමන් කරන ලෙස සැලකු ස්ථානයක ගොඩනැගිල්ලක් ඉදිකළා.
1957 දී ඉතා උස ගස් සහිත යුරෝපයේ වනාන්තර දකින්නටත්, ගිම්හාන කාලයේ දවස පුරා හිරු දකින්නටත් සුදුසු තැන් ලෙස රෝවියනැමි නම් කළත්,  සංචාරක මධ්‍යස්ථනයක් ලෙස දියුණු කිරීමේ අදහස පින්ලන්ත සංචාරක මණ්ඩලය අනුමත කළේ 1984දියි. ඒ අනුව නත්තල් සීයාගේ නිවස, තැපැල්හල සහිතව ප්‍රදේශයක් නිර්මාණය කර, නත්තල් සීයාගේ නිලලත් ගම ලෙස ප්‍රසිද්ධියට පත්කළා. ඉන්පසු යුරෝපයේත්, ඇමරිකාවෙත් මෙම ස්ථානය පිළිබඳව ප්‍රචාර සිදුකළා.
සත්‍යය උත්තර ධ්‍රැවය අයිති වන්නේ තමන්ට බව ප්‍රකාශ කරන ඩෙන්මාර්කය ආදී රටවල් නොසතුටට පත්වුණත් දැන් ලෝකයේම ප්‍රසිද්ධ නත්තල් සීයාගේ ප්‍රධාන තිප්පල වන්නේ රෝවියනෑමි ය.
මේක ලියන්න වැඩිමනත් හේතු වුනේ දෙවෙනි ලෝක යුද්ධය කාලේ සම්පුර්ණයෙන් වගේ විනාශවෙලා ගිය, ඉතා අවාසිදායක දේශගුණික පරිසරයක් තියෙන මේ වගේ ප්‍රදේශයක්, අති සාර්ථක සංචාරක ආකර්ෂක මධ්‍යස්ථානයක් කිරීමේ සිතුවිල්ලේ සිට ක්‍රියාත්මකය දක්වා ඇති වැදගත්කම දක්වන්නයි. අධික ශීතල ආක්ටික් කලාපයේ, ශීතල කාලයක පවා සංචාරකයින් අද්දවාගෙන රටට මුල්‍ය උපදවාගැනීමේ මෙම Official Village of Santa Clause :නත්තල් සීයාගේ නිල ග්‍රාමය අදහස ඕනෙම රටක දියුණුවට ගන්න පුළුවන් ආදර්ශයක්.  

උදව්:
www.youtube.com/watch?v=JH9jCaHWkhM
how-rovaniemi-finland-became-the-official-hometown-of-santa-claus/